6.2.17

Μήπως ο ISIS διαλύεται;

Με το Ισλαμικό Κράτος (ή ISIS) να αντιμετωπίζει εμπόδια στο Ιράκ και την Συρία, οι περισσότεροι παρατηρητές πιστεύουν ότι η οργάνωση καταρρέει. Μάλιστα, μόλις την περασμένη εβδομάδα, ο πρωθυπουργός του Ιράκ, Χάιντερ αλ-Αμπαντί, ανακήρυξε την ανατολική Μοσούλη «πλήρως απελευθερωμένη» [1]
από την οργάνωση. Προφανώς, η υπό την ηγεσία των ΗΠΑ συμμαχία επιφορτισμένη με την καταπολέμηση του ISIS, στο τρίτο έτος της συνεχιζόμενης στρατιωτικής εκστρατείας της, έχει σημειώσει πρόοδο. Ως αποτέλεσμα των προσπαθειών στο Ιράκ και την Συρία, το 2016 και μόνο [2], αρκετοί υψηλόβαθμοι ηγέτες του ISIS έχουν σκοτωθεί ή συλληφθεί, τα οικονομικά της οργάνωσης έχουν δεχθεί ένα σοβαρό χτύπημα [3] και αιμορραγεί στο πεδίο. Μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια, το ISIS είναι βέβαιο ότι θα κατακερματιστεί περαιτέρω.
Καθώς θα το κάνει, κατά πάσα πιθανότητα θα επιλέξει μεταξύ δύο επιλογών. Στην πρώτη δυνατότητα, η αποσύνθεσή του θα μπορούσε να καταλήξει στο να δώσει μεγαλύτερη βαρύτητα στο κέντρο βάρους της οργάνωσης, ακόμη και καθώς θα καθίσταται συνολικά ασθενέστερη. Εναλλακτικά, το ISIS θα μπορούσε να ακολουθήσει το παράδειγμα της αλ Κάιντα στην δεκαετία του 2000 και να διασπαστεί με έναν τρόπο που θα μειώσει την επιρροή του πυρήνα του στο Ιράκ και την Συρία, παρέχοντας παράλληλα ώθηση στις επαρχιακές επιχειρήσεις του σε μέρη όπως το Αφγανιστάν, η Λιβύη, η χερσόνησος του Σινά και η Υεμένη.
Ορισμένοι αναλυτές, όπως ο Clint Watts, βλέπουν την διάσπαση του ISIS ως πιθανή νίκη της αντιτρομοκρατίας, ιδιαίτερα αν τούτο οδηγεί σε αυτό που αποκαλεί «καταστροφικός τρομοκρατικός ανταγωνισμός» (destructive terrorist competition) [4], μια δυναμική που υπονομεύει σιωπηρά την ιδεολογία της οργάνωσης ωθώντας τις θυγατρικές της στο να επικεντρωθούν στις επαρχίες, και τον κεντρικό πυρήνα στην παρακμή [5].
Άλλοι, όπως ο Colin Clarke και ο Chad Serena, βλέπουν την δυναμική ως πιο προβληματική, μια δυναμική που θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει στην εμφάνιση μικρότερων και δυνητικά πιο ακραίων ομάδων [6] -καθιστώντας έτσι έναν ήδη μακρόχρονο πόλεμο ακόμη πιο μακρύ.
Στην περίπτωση αυτή, το παράδειγμα της αλ Κάιντα μπορεί να αποδειχθεί εποικοδομητικό. Κατά την περίοδο μέχρι την 11η Σεπτεμβρίου 2001, η αλ Κάιντα ήταν μια σχετικά ιεραρχική και συνεκτική [7] τρομοκρατική οντότητα. Αλλά κατά τα πέντε έτη μετά την δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών να καταστρέψουν την ομάδα, η αλ Κάιντα μεταμορφώθηκε σταδιακά σε μια θανάσιμη Ύδρα, με τα πλοκάμια της να φθάνουν από την βόρεια Αφρική μέχρι την νοτιοανατολική Ασία. Οι μαχητές της, τελικά διασκορπίστηκαν σε όλο τον κόσμο, όπου κάποιοι έστησαν επιχειρήσεις ως ομάδες φραντσάιζ ή θυγατρικές, θέτοντας τόσο υλικοτεχνικές όσο και νομικές προκλήσεις. Σίγουρα, το κέντρο, στο Αφγανιστάν και το Πακιστάν, έμεινε σχετικά αποδυναμωμένο, αλλά αντί να ασχολούνται πλέον με μια μονολιθική οντότητα, οι αμερικανικές αντιτρομοκρατικές υπηρεσίες έπρεπε τώρα να ασχολούνται με τις συνδεδεμένες ομάδες στην Ινδονησία, το Ιράκ, το Μάλι, την Υεμένη και αλλού. Επιπλέον, από νομική άποψη, το θέμα της Άδειας για την Χρήση Στρατιωτικής Βίας (Authorization for the Use of Military Force, AUMF) [8] έγινε περίπλοκο λόγω της αποκέντρωσης της αλ Κάιντα σε διάφορες ομάδες, μερικές στενά συνδεδεμένες και άλλες με μικρή μόνο σχέση με τον πυρήνα.
Περιττό να πούμε, ότι θα χρειαστεί χρόνος πριν από η μελλοντική πορεία του ISIS γίνει σαφής. Αλλά ό, τι κι αν συμβαίνει, μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι η ομάδα δεν θέλει να το δημοσιοποιήσει.
Η ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΩΝ MEDIA
Για να αποκτήσουμε μια αίσθηση του πώς η διάσπαση έχει επηρεάσει το ISIS, αναλύσαμε την μηντιακή παραγωγή της ομάδας –την προπαγάνδα που δημοσιοποιεί- στην πάροδο του χρόνου. Η εξέταση της παραγωγικότητας, της προέλευσης και της ποιότητας [της προπαγάνδας] μπορεί να προσφέρει ενδείξεις για το πώς η μετα-αφήγησή της μεταβάλλεται, πόσο συνεκτικό είναι το στίγμα της, και, εξ ορισμού, το πόσο εύκολα η ομάδα μπορεί να επικοινωνεί με το κοινό της. Στην επιδίωξή μας αυτή, λίγα επαναστατικά κινήματα έχουν προσφέρει καλύτερες ευκαιρίες για έρευνα. Το ISIS, στο κάτω-κάτω, κατακλύζει το διαδίκτυο με προπαγάνδα επί χρόνια.
Παρά το γεγονός ότι η συνολική μηντιακή παραγωγή του ISIS υποχωρεί, όπως δείχνει μια πρόσφατη μελέτη [9] του Κέντρου Καταπολέμησης της Τρομοκρατίας στο West Point, σε αυτό το πλαίσιο, το ζήτημα της συνολικής παραγωγικότητας είναι λιγότερο σημαντικό από ό, τι το πού πραγματικά παράγονται τα μηνύματα. Έχοντας αυτό κατά νου, στηριζόμενοι σε ένα ολοκληρωμένο αρχείο της προπαγάνδας του ISIS που συλλέχθηκε κατά την διάρκεια των τελευταίων έξι μηνών, μελετήσαμε συστηματικά καθεμιά από τις 57 μονάδες παραγωγής πολυμέσων του οργανισμού για να αξιολογήσουμε τα επίπεδα αδράνειας, σημειώνοντας το πότε μια δεδομένη μονάδα δημοσιοποίησε για τελευταία φορά ένα μηντιακό κομμάτι και τι ήταν αυτή η παραγωγή. Μια ξεκάθαρη τάση αναδύθηκε: Το στίγμα του ISIS συρρικνώνεται. Πράγματι, τους τελευταίους μήνες, η γεωγραφική έκταση των μήντια του ISIS έχει μειωθεί, με τα επίπεδα αδράνειας να είναι υψηλότερα στην περιφέρεια. Στο αποκορύφωμά τους το 2015, όχι λιγότερα από 40 ξεχωριστά «γραφεία» προπαγάνδας παρήγαγαν μήντια [ηχητικά μηνύματα, βίντεο, προκηρύξεις, κ.λπ]. Από τα μέσα Ιανουαρίου του 2017, μόλις 19 γραφεία ήταν ενεργά. Αυτές τις μέρες, το στίγμα του χαλιφάτου συνδέεται σχεδόν εξ ολοκλήρου με το Ιράκ και την Συρία, και οι περιφερειακές θυγατρικές φαίνεται να γίνονται ακόμα πιο μακρινές και αποσυνδεδεμένες από τον πυρήνα.
http://foreignaffairs.gr/