Του Ναυάρχου Παν. Χηνοφώτη*
ΠΗΓΗ: ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ: “Διαχείριση κρίσεως και το πολιτικό αποτύπωμά της”
Κάθε κράτος αναλύει και διδάσκεται από τα επακόλουθα των κρίσεων προκειμένου να διασφαλίσει την πορεία του και την αποτελεσματικότητα της διακυβέρνησης στην αντιμετώπιση επικινδύνων καταστάσεων. Όταν ένα κρίσιμο περιστατικό, μία κατάσταση ή απειλή απτόμενη διπλωματικής, οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής ή στρατιωτικής βαρύτητας και αξίας, εξελίσσεται αρνητικά τότε η κατάσταση συνιστά κρίση.
Η κρίση συναρτάται με απρόβλεπτες συνθήκες και παράγοντες, ελλειμματική προετοιμασία ή/και μειωμένη ικανότητα ανταπόκρισης σε πιθανές αλλά προβλέψιμες συνθήκες, ενδεχόμενη αμέλεια ή ολιγωρία στην προώθηση και διασφάλιση εθνικών και κοινωνικών συμφερόντων. Η “επιθυμητή τελική κατάσταση” οφείλει να αποσκοπεί στην διαφύλαξη της υπόληψης και του κύρους της χώρας (reputation security).
Η εξέλιξη μίας κρίσεως εξαρτάται και από το κοινωνικό, πολιτικό, πνευματικό, θρησκευτικό, οικονομικό και στρατιωτικό υπόβαθρο κάθε κράτους. Στην οπτική Άμυνας και Ασφάλειας των κρατών, μία κατάσταση ή/και περιστατικό συνιστά κρίση, όταν απειλεί θεμελιώδη εθνικά συμφέροντα, την εδαφική ακεραιότητα της χώρας, εθνική ανεξαρτησία, κυριαρχία και συναφή δικαιώματα, θέτοντας σε κίνδυνο ή αναστολή εθνικό θέμα.
Από την απαρχή της Ιστορίας, στις πλείστες των περιπτώσεων ενόπλων συγκρούσεων καθίσταται ιστορική νομοτέλεια η “σύγκρουση δικαίου έναντι ισχύος”. Ως φιλοσοφικό παράγωγο, από την πρωταρχική θεωρία του Θουκυδίδη επί της αντιπαράθεσης του δικαίου έναντι της ισχύος, όπου το δίκαιο καθίσταται αυταπάτη των αδυνάμων (διάλογος Αθηναίων-Μηλίων 416 π.Χ), προκύπτει και η πεποίθηση του Hans J. Morgenthau, πολιτικού επιστήμονα και “ιδρυτή” της σχολής του πολιτικού ρεαλισμού.
Κατά την αντίληψη του, η βιωσιμότητα ενός κράτους εξαρτάται από την διάθεση επαρκούς ισχύος και πολιτικής βούλησης χρησιμοποίησης της, ώστε να δύναται να εφαρμόσει τις πρόνοιες του Διεθνούς Δικαίου για την διασφάλιση και προώθηση των εθνικών συμφερόντων.
Επιπρόσθετα, αξίζει να συγκρατηθεί ότι σε μία πολυδιάστατη κοινωνία της πληροφορίας είθισται αυτός που μιλάει πρώτος να κερδίζει τις εντυπώσεις προκαταλαμβάνοντας εξωγενείς παράγοντες και άλλα κράτη, θυματοποιώντας εαυτόν, ιδίως κατά τη χρήση “αιχμηράς ισχύος” και επιδεικτικής ηθικολογίας. Η στρατηγική επικοινωνία εξυπηρετεί την διαχείριση κρίσεως και την εικόνα της προς όφελος του σκοπού, επιθυμητού τέλους και κατανόησης του κοινού.
Η ασάφεια πληροφοριών, απουσία σαφούς εικόνας, αβεβαιότητα, συγκεχυμένα δεδομένα και σύγκρουση θεωρίας με την πραγματικότητα επιφέρουν “ομίχλη της κρίσεως”, ενώ η “περιστολή γνώσης” υπερτερεί της “ανάγκης ευρείας διαμοίρασης”. Ένα Κέντρο Σύντηξης Πληροφοριών (στρατιωτικής και “λευκής” εικόνας) απαιτείται ως βασικός κόμβος προς διαβίβαση υψηλής αξιοπιστίας πληροφοριών διαφόρων πηγών, στο κέντρο λήψεως αποφάσεων.
Το Σύστημα Χειρισμού Κρίσεως (ΣΧΚ) αποτελεί ένα εύκαμπτο σύστημα ανταποκρινόμενο στις απαιτήσεις μίας δυναμικής κατάστασης, πιθανώς ταχέως εξελισσόμενης, παρέχον τα εργαλεία επεξεργασίας και περιλαμβάνοντας αξιωματούχους, υποστηρικτικό προσωπικό, πηγές πληροφοριών, πληροφοριακά συστήματα, λειτουργικούς χώρους, κωδικοποιημένες ενέργειες και διαδικασίες του κρατικού μηχανισμού.
Κάθε ΣΧΚ περιλαμβάνει έξι (6) στάδια συνεκτικής επεξεργασίας, ήτοι:
1. Εντοπισμός πηγής κρίσεως, εξέλιξη καταστάσεως, ανάλυση των διϋλισθέντων πληροφοριών,
2. Εκτίμηση μεγέθους και κλίμακας κρίσεως/περιστατικού και κινδύνου,
3. Προσδιορισμός ενδεχόμενων τρόπων ενεργείας προς επίτευξη του σκοπού και διαγραμματική εξέταση αντιδράσεων στον κατά περίπτωση τρόπο ενεργείας(decision tree),
4. Επιλογή του επικρατέστερου τρόπου ενεργείας με επιλογή Εθνικών Κανόνων Εμπλοκής για κλιμάκωση ή αποκλιμάκωση της κρίσεως αιρουμένων άνευ ετέρας κατά την έναρξη εχθροπραξιών, αυτοάμυνας ή προσέγγισης εχθρικών δυνάμεων,
5. Σύνταξη εντολής,
6. Εκτέλεση εντολής και έλεγχος εφαρμογής της. Ο τρόπος επίτευξης του σκοπού στα στάδια 3-4, εξετάζεται επαγωγικά εφ΄όσον πληρούνται τα κριτήρια καταλληλότητας, κατορθωτού και παραδεκτού.
Η πίεση χρόνου σε ορισμένες κρίσιμες καταστάσεις επιβάλει ταχεία αντίδραση, απαιτούσα τροποποίηση της αλληλουχίας των σταδίων του ΣΧΚ με ταυτόχρονη εκτέλεση ή παράκαμψη τους. Η πλειονότης των κρατών αποτρέπει την περιοριστική προσέγγιση στην ολιστική αντίληψη χειρισμού κρίσεων υπό των κρατικών φορέων, δίδοντας ιδιαίτερη οργανωτική έμφαση στις Ομάδες Χειρισμού Κρίσεων, Εκτίμησης Καταστάσεως, Σχεδίασης Μελλοντικών Επιχειρήσεων κάθε φορέα.
Η στρατηγική χειρισμού κρίσεων και απειλών δεν είναι αδρανές απόθεμα, ούτε μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένη, χωρίς γνώση και εξοικείωση των πολιτικών αξιωματούχων μέσω σεμιναρίων και καταλλήλων ασκήσεων. Κάθε Κυβέρνηση θα κληθεί να ισορροπήσει σε ένα ιδιόρρυθμο και αντιφατικό τοπίο όπου οι ικανότητες των κρατικών οργανισμών, σε περίπτωση κρίσεως, θα πρέπει να καθίστανται αντανακλαστικά.
*Ο Ναύαρχος (ε.α) Π.Ν. Παναγιώτης Χηνοφώτης, είναι Επίτιμος Αρχηγός ΓΕΕΘΑ, πρ. Υφυπουργός Εσωτερικών-Βουλευτής Επικρατείας.