Στο έργο του αυτό ήρθε αντιμέτωπος με ντόπια και ξένα συμφέροντα, τα οποία συνασπίστηκαν εναντίον του και εν πολλοίς συνεργάστηκαν στην δολοφονία του. Οι μεν ντόπιοι προύχοντες επεδίωκαν την διαιώνιση στης ισχύος τους και μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας, οι δε ξένοι, εξ αρχής θεώρησαν την Ελλάδα προτεκτοράτο τους, μη δυνάμενο να ασκεί ανεξάρτητη πολιτική. Ο Καποδίστριας στάθηκε απέναντι στα συμφέροντα αυτά και πλήρωσε με τη ζωή του.
Ιωάννης Καποδίστριας
Ο Ιωάννης Καποδίστριας έφτασε στην Ελλάδα στις 18 Ιανουαρίου 1828. Είχε εκλεγεί κυβερνήτης της Ελλάδας από την Γ’ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας, στις 30 Μαρτίου 1827. Η εκλογή του Καποδίστρια ωστόσο δεν χαροποίησε ούτε την Βρετανία, ούτε τη Γαλλία, οι οποίες είδαν ξαφνικά το νέο κράτος να διολισθαίνει προς την αγκαλιά της Ρωσίας, όπως τουλάχιστον πίστευαν.
Αιτία ήταν ο πόλεμος που είχε κηρύξει η Ρωσία κατά των Οθωμανών, με αφορμή το ζήτημα της Ελλάδας και κυρίως η ρωσική προέλαση προς την Κωνσταντινούπολη. Μόνο «…όταν η Αγγλία πέτυχε την περιστολή της γαλλικής κατοχής, δεν δίστασε να συμπράξει στην προς βορρά επέκταση των ορίων της Ελλάδος δια του από 10/22 Μαρτίου 1829 πρωτοκόλλου. Όταν δε εξέλιπε, διά της ειρήνης της Αδριανούπολης, ο από της Ρωσίας κίνδυνος, η Αγγλία επανήλθε οριστικά στην παλαιά αυτής προς την Ελλάδα ευμένεια», όπως αναφέρει ο Παπαρηγόπουλος.
Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του, ο Καποδίστριας λόγω της τραγικής οικονομικής κατάστασης του κράτους επιχείρησε να συνάψει δάνειο με τράπεζες του εξωτερικού, αλλά δεν το κατόρθωσε λόγω των αντιδράσεων της Βρετανίας. Η Ρωσία και η Γαλλία ανέλαβαν τότε να ενισχύσουν οικονομικά την Ελλάδα, επενδύοντας σε επιρροή στην Ελλάδα, ενώ ο Τσάρος προχώρησε περισσότερο δωρίζοντας 3.750.000 γαλλικά φράγκα στην Ελλάδα.
Η κίνηση αυτή τρομοκράτησε τους Βρετανούς, οι οποίοι υπολόγιζαν να έχουν την Ελλάδα υπό έλεγχο. Πίστεψαν ότι χάρη στον Καποδίστρια η Ρωσία θα αποκτούσε πρόσβαση στη Μεσόγειο, κάτι που δεν είχαν σκοπό να επιτρέψουν. Μην ξεχνάμε ότι για τον ίδιο λόγο πολέμησαν οι ίδιοι κατά της Ρωσίας στον Κριμαϊκό Πόλεμο, λίγα χρόνια αργότερα.
Επανάσταση εναντίον του
Το έργο του όμως θα ανατρέπονταν εκ των έσω, με την παρέμβαση Βρετανών και Γάλλων. Έτσι, όταν ο ξέσπασε επανάσταση κατά του Καποδίστρια στην Ύδρα και τον Πόρο, από τον Μιαούλη και άλλους του Αγγλικού κόμματος, κυρίως, αλλά και του Γαλλικού, Βρετανοί και Γάλλοι, απέκλεισαν μεν τους επαναστάτες, αλλά δεν κινήθηκαν εναντίον τους.
Αντίθετα οι Ρώσοι έπληξαν τους επαναστάτες, προκαλώντας έτσι ακόμα μεγαλύτερες ανησυχίες σε Βρετανούς και Γάλλους, που έβλεπαν να αυξάνεται η ρωσική επιρροή, ελέω Καποδίστρια, όπως πίστευαν στην Ελλάδα. Τελικά η λύση για αυτούς ήρθε με τη δολοφονία Καποδίστρια – από τους Μαυρομιχαλαίους και τους ηθικούς αυτουργούς.
Η Γαλλία εξακολουθούσε να αποτελεί ανταγωνιστή της Βρετανίας, αλλά η ρωσική απειλή στη Μεσόγειο θεωρούνταν σημαντικότερη για τους Βρετανούς, πάντα σε συνάφεια με τις εξελίξεις του Ανατολικού Ζητήματος, επεισόδιο του οποίου ήταν και η Ελληνική Επανάσταση. Από την εποχή της δολοφονίας του Καποδίστρια και μετά η στάση Βρετανίας και Γαλλίας έναντι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έγινε όλο και πιο φιλική.
Δολοφονία
Η απόφαση του Ιωάννη Καποδίστρια να προχωρήσει στη διανομή των Εθνικών Γαιών στους φτωχούς αγωνιστές, φαίνεται ότι αποτελούσε ένα ακόμα σημείο τριβής του Κυβερνήτη με τους Έλληνες προύχοντες και τους ξένους δανειστές, αφού η εθνικές γαίες αποτελούσαν το μοναδικό περιουσιακό στοιχείο του ελληνικού κράτους και άρα εγγύηση για αποπληρωμή των επαχθών δανείων που είχαν χορηγηθεί στην Ελλάδα!
Η Μάνη, απόλυτα ελεγχόμενη από τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη είχε στασιάσει κατά του Καποδίστρια και ετοίμαζε ένοπλα τμήματα. Ο Καποδίστριας συνέλαβε τον Πετρόμπεη, αλλά η κατάσταση επιδεινώθηκε από την εξέγερση της Ύδρας.
Υπό την ηγεσία της οικογένειας Κουντουριώτη και την πολιτική καθοδήγηση του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, οι Υδραίοι επαναστάτησαν, ζητώντας από τον Καποδίστρια να τους επιστρέψει τα χρήματα που είχαν ξοδέψει στον Αγώνα του 1821, κατέλαβαν τον ναύσταθμο του Πόρου, και με πρωτεργάτη τον Ανδρέα Μιαούλη, πυρπόλησαν πλοία του στόλου, ανάμεσά τους και τη την φρεγάτα «Ελλάς». Είναι απόλυτα τεκμηριωμένη η ενθάρρυνση, για να το θέσουμε επιεικώς, των στασιαστών από τις Μεγάλες Δυνάμεις, Βρετανία και Γαλλία.
Ο μεν Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης υποστηριζόταν ανοικτά από τον Γάλλο πρέσβη, η δε οικογένεια Κουντουριώτη και ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος ήταν οι απόλυτοι εκφραστές των βρετανικών συμφερόντων στην Ελλάδα.
Ο ίδιος ο Καποδίστριας είχε γνώση για τους σχεδιασμούς των συγκεκριμένων ξένων δυνάμεων εναντίον του. Στις 31 Ιουλίου 1831, σε επιστολή του προς τον Γάλλο ναύαρχο Λαλαντέ έγραφε :
«Εγώ δε, και τις δολοπλοκίες όλων σας τις εγνώριζα, αλλά έκρινα ότι δεν έπρεπε με κανένα τρόπο να κόψω το νήμα της συνεργασίας μαζί σας, γιατί έδινα προτεραιότητα στην ανόρθωση και στην ανασυγκρότηση της Ελλάδος. Αν έκοβα τις σχέσεις με τις λεγόμενες προστάτιδες Δυνάμεις, τούτο θα ήταν εις βάρος της Ελλάδος και δεν ήθελα με κανένα τρόπο να προσθέσω βάρος και στη συνείδησή μου.
“Και άφησα τα πράγματα να λαλήσουν μόνα τους…». Δύο μήνες αργότερα έστειλε στον Έλληνα πρέσβη στο Παρίσι Αλέξανδρο Σούτσο επιστολή με την οποία του ζητούσε να προβεί σε σχετικά διαβήματα στη γαλλική κυβέρνηση, για την ανάμιξη των Γάλλων στις αντικυβερνητκές ενέργειες της Ύδρας και της Μάνης και για την ανοιχτή σύμπραξη και τη βοήθειά τους προς τους αντικυβερνητικούς, που ήταν μέλη του Αγγλικού και του Γαλλικού κόμματος.
Η δολοφονία του Καποδίστρια τελικά οργανώθηκε από τον Γάλλο Ρουάν και τον Βρετανό Ντόκινς, που εκτελούσαν οδηγίες των κυβερνήσεών τους. Άλλωστε είχαν επιχειρήσει και προηγουμένως να σκοτώσουν τον Καποδίστρια, μέσω Μαυροκορδάτου! Ο Μαυροκορδάτος είχε τότε πληρώσει με 25.000 γρόσια τον καμαριέρη του Καποδίστρια, Νικολέττο, για να τον δηλητηριάσει. Αυτός όμως αν και αρχικά δέχτηκε, άλλαξε γνώμη και μάλιστα ενημέρωσε τον Καποδίστρια. Όταν η απόπειρα αυτή απέτυχε έσπασαν οι στάσεις σε Μάνη – με τη συνδρομή γαλλικών στρατευμάτων – και στην Ύδρα.
Με ενέργειες του Ανδρέα Μιαούλη, η Ύδρα και η Σύρος αποστάτησαν, ενώ οι Μαυρομιχάληδες υποκίνησαν στάση στη Μάνη. Ο Καποδίστριας απάντησε συλλαμβάνοντας και φυλακίζοντας τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Ο αδερφός του Πετρόμπεη, Κωνσταντίνος, και ο ανιψιός του, Γεώργιος, μπήκαν κάτω από αστυνομική παρακολούθηση. Ο πολιτάρχης, όπως λεγόταν τότε ο αρχηγός της αστυνομίας, αντί να αλλάζει κάθε βδομάδα τους δύο χωροφύλακες συνοδούς των Μαυρομιχαλαίων, όπως είχε εντολή, τους άφησε 40 μέρες. Έτσι έγιναν τελικά συνεργοί.
Λίγες μέρες πριν από τη δολοφονία του Καποδίστρια, οι Μαυρομιχαλέοι, μαζί με τους συνοδούς τους χωροφύλακες, αγόρασαν νέα όπλα από το οπλοπωλείο του Παξιμάδη, στο Ναυπλίου. Την Παρασκευή, 25 Σεπτεμβρίου, μια ηλικιωμένη γυναίκα κατήγγειλε στην αστυνομία ότι άκουσε τους Κωνσταντίνο και Γεώργιο Μαυρομιχάλη να κουβεντιάζουν με τους δυο χωροφύλακες ότι έπρεπε να σκοτώσουν τον Καποδίστρια το Σάββατο, 26 Σεπτεμβρίου, μπροστά στην εκκλησία.
Η αναφορά έφτασε στον αρχηγό της αστυνομίας, ο οποίος δεν αντέδρασε. Το Σάββατο όμως ο Καποδίστριας ήταν άρρωστος και δε βγήκε από το σπίτι. Έτσι η επιχείρηση αναβλήθηκε για την επομένη. Το επόμενο πρωί της 27ης Σεπτεμβρίου 1831, ο Ιωάννης Καποδίστριας βγήκε από το σπίτι του, στο Ναύπλιο, για να πάει στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνος. Στα σκαλιά, τον πρόλαβαν οι Μαυρομιχάληδες και οι δύο χωροφύλακες. Τον πυροβόλησαν και οι τέσσερις. Ο Δημήτριος Κοκκινάκης στο βιβλίο του «Ποιοι σκότωσαν τον Καποδίστρια» θεωρεί ότι οι Μαυρομιχαλέοι ήταν σαφώς παρόντες στη δολοφονία, συνέργησαν σε αυτή, αλλά δεν ήταν οι πραγματικοί δολοφόνοι.
Αυτή την αίσθηση εξέφρασε πρώτος ο ίδιος ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης ο οποίος σχολίασε, αργότερα, τη δολοφονία με τη φράση: «Ανάθεμα τους Άγγλο – Γάλλους που ήταν η αιτία και εγώ να χάσω τους δικούς μου ανθρώπους και το Έθνος να χάσει έναν κυβερνήτη που δεν θα ματαβρεί . Το αίμα του με παιδεύει έως σήμερα».
Ο σχεδιασμός της δολοφονίας ανήκε μάλλον στον Γάλλο στρατηγό Ζεράντ, διοικητής τότε του τακτικού στρατού, με ανάμιξη και Ελλήνων αξιωματικών, όπως του λοχαγού Φώτιου Αγγελίδη.
Δύο μήνες πριν από τη δολοφονία, οι αξιωματικοί του γαλλικού εκστρατευτικού σώματος στην Πελοπόννησο στις μεταξύ τους συζητήσεις επιβεβαίωναν ότι πλησίαζε η ημέρα που θα «ξεφορτώνονταν» τον Καποδίστρια. Επίσης ενδεικτικές είναι και οι τελευταίες λέξεις του Κωνσταντίνου Μαυρομιχάλη, όπως τις μεταφέρει ο στρατηγός Κασομούλης στα απομνημονεύματά του. «Δεν φταίω εγώ στρατιώται, άλλοι με έβαλαν», κραύγασε ο Μαυρομιχάλης πριν πέσει νεκρός.
Την ημέρα της δολοφονίας – 27 Σεπτεμβρίου 1831- μαρτυρίες των κατοίκων του Ναυπλίου ανέφεραν ότι αγγλική λέμβος βρισκόταν έτοιμο προς απόπλου, στο λιμάνι του Ναυπλίου, περιμένοντας τη επιβίβαση κάποιων – των δολοφόνων;
Όταν όμως δεν επιβιβάστηκε κανείς αναχώρησε. Η στάση δε του Γάλλου Πρέσβη Ρουάν , ο οποίος μετά τη δολοφονία έδωσε άσυλο στον Γεώργιο Μαυρομιχάλη και αρνήθηκε να τον παραδώσει στον φρούραρχο του Ναυπλίου, Πορτογάλο συνταγματάρχη Αλμέιδα, αποτελεί σαφή απόδειξη. Μόνο όταν ο Αλμέιδα απείλησε να κάψει την πρεσβεία ο Γάλλος πρέσβης παρέδωσε τον Γ. Μαυρομιχάλη.
Στο δε σπίτι του Ρουέν βρέθηκαν ο Ζεράντ και ο Αγγελίδης. Στην κατάθεσή του, ο τελευταίος, στην δίκη που ακολούθησε, είπε ότι «άκουσε φασαρία και πήγε στο σπίτι του Ρουάν, μαζί με τον Γάλλο στρατηγό». Επίσης κατέθεσε ότι ο ίδιος κατονόμασε τον Μαυρομιχάλη ως δολοφόνο του Καποδίστρια, «γιατί έτσι είχε ακούσει στο δρόμο», όπως ανέφερε!
Παρόλα αυτά, από την ιατροδικαστική εξέταση προκύπτει ότι το θανατηφόρο πλήγμα στον Καποδίστρια δόθηκε με πιστόλι, σχεδόν εξ επαφής, από γωνία όμως που δεν θα μπορούσε να προέρχεται από τις πιστόλες των Μαυρομιχαλαίων. Μόνο ο σωματοφύλακας του Καποδίστρια Γεώργιος Κοζώνη ή Κοκκώνη, ο οποίος και φέρεται να τραυμάτισε τον Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη, τον οποίο κατόπιν αποτελείωσε ο όχλος.
Η Γαλλία πάντως μέσω του πρέσβη και του στρατιωτική τους ακολούθου δεν έπαψε να υπερασπίζεται τους κατηγορούμενους. Ο στρατιωτικός ακόλουθος της Γαλλίας έφτασε στο σημείο να απειλήσει τους Έλληνες στρατοδίκες που δίκαζαν τον Γεώργιο Μαυρομιχάλη και τους δύο αστυφύλακες συνεργούς του να μην τολμήσουν να τους καταδικάσουν!
Ο δε Βρετανός πρέσβης απείλησε με διακοπή διπλωματικών σχέσεων με την Ελλάδα αν η δεν σταματούσαν οι κινητοποιήσεις του λαού του Ναυπλίου, που θεωρούσε την Βρετανία συνυπεύθυνη για τον θάνατο του Κυβερνήτη. Αποκαλυπτική είναι και η μαρτυρία του Ρώσου πρέσβη Ριμποπιέρ, ο οποίος στην έκθεσή του για τη δολοφονία έγραψε : « …ουδεμία αμφιβολία διατηρώ ότι η δολοφονική χειρ εξοπλίσθη παρά της Αγγλίας …». Άλλη απόδειξη; Ακόμη και σήμερα τα βρετανικά αρχεία, τα σχετικά με τη δολοφονία του Καποδίστρια παραμένουν κλειστά !
Επίλογος
Ο Ιωάννης Καποδίστριας υπήρξε μια μεγάλη μορφή της ελληνικής ιστορίας, ένας άνθρωπος που, αν το φονικό βόλι δεν του στερούσε τη ζωή, θα μπορούσε να έχει πραγματικά δημιουργήσει μια άλλη Ελλάδα. Ανέλαβε το τιμόνι της χώρας χωρίς να γογγύζει, αν και κυριολεκτικά το μόνο που αντίκρισε όταν ήρθε ήταν το απόλυτο χάος. Ήταν όμως εργατικός, φιλότιμος, αγωνιστής. Δεν δείλιασε, δεν υπολόγισε την κόπωση, το προσωπικό κόστος. Ήρθε για να προσφέρει και αυτό έπραξε.
Μοιραία ένας τέτοιος χαρακτήρας ήρθε σε σύγκρουση με τους Έλληνες ξενόδουλους, τους ανθρώπους των ξενικών κομμάτων της υποτέλειας που έβλεπαν πάντα την Ελλάδα σε ρόλο ψωροκώσταινας, όργανο στις θελήσεις των «Μεγάλων Δυνάμεων», χωρίς δικής της φωνή, μια πολιτική που πιστά ακολουθούν, μέχρι σήμερα οι πολιτικάντηδες πολιτικοί τους απόγονοι.
Ο Καποδίστριας έπεσε δολοφονημένος από χέρι ή χέρια ελληνικά όμως. Οι ξένοι, όπως πάντα, ενήργησαν μέσω «αντιπροσώπων». Είχαν όμως πραγματικά λόγους να φοβούνται τον Καποδίστρια. Κανέναν. Ο Καποδίστριας, μεγάλος διπλωμάτης όντας, γνώριζε άριστα την ευρωπαϊκή διπλωματική σκηνή. Ήταν δε ιδιαίτερα σώφρων για να διακινδυνεύσει μια προσέγγιση με τη Ρωσία, εις βάρος των άλλων δυνάμεων, όπως αυτές ανοήτως φοβούνταν.
Ο Καποδίστριας είχε ως μόνο στόχο την εξυπηρέτηση των ελληνικών συμφερόντων και επιχείρησε απλώς να παίξει το διπλωματικό παιχνίδι της εποχής, προς όφελος της Ελλάδας. Αυτό δεν του το συγχώρησαν όμως οι Βρετανοί και οι Γάλλοι.
Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι την ίδια εξωτερική πολιτική προσπάθησε να ασκήσει – με πολύ χειρότερο τρόπο – αργότερα και ο Όθωνας με αποτέλεσμα η Ελλάδα να υποστεί απίστευτες πιέσεις και ταπεινώσεις από τους «προστάτες» της Βρετανούς και Γάλλους, στο διάστημα 1833-1862. Η θυσία πάντως του Καποδίστρια δεν ήταν άσκοπη. Ο άνθρωπος και κυβερνήτης Καποδίστριας δεν ξεχάστηκε.
https://www.history-point.gr/