Του ΚΑΥΣΙΜΑΡΧΗ
Η εξέλιξη συνιστά άτακτη υποχώρηση σε σχέση με την μέχρι τότε θέση, όπως είχε εκφραστεί με περισσή βεβαιότητα στις 15 Δεκεμβρίου από τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια στην ομιλία του, στην ολομέλεια της Βουλής κατά τη συζήτηση του σχεδίου νόμου για την κύρωση του Κρατικού Προϋπολογισμού για το οικονομικό έτος 2026. Τα παρακάτω αποσπάσματα είναι εξαιρετικά αποκαλυπτικά για τη θέση που είχε εκφραστεί τότε και την ολοκληρωτική ανατροπή της ελάχιστα μόλις 24ωρα αργότερα.
Ο Δένδιας είχε δηλώσει εμφατικά, ότι «ορθώς έγινε η υποβολή στο SAFE» και διέψευσε τα όσα εγράφησαν στον ελληνικό Τύπο. «Υπήρξε σαφής ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς το τι έχουμε κάνει και πώς το έχουμε κάνει. Κατά συνέπεια σας παρακαλώ, δεν υπάρχει λόγος να αναμασάμε κάτι το οποίο έχει αποδειχθεί λάθος». Ανέφερε επίσης ότι «η χώρα πρότεινε προγράμματα στο SAFE που ήδη υπάρχουν στο εξοπλιστικό της πρόγραμμα» και ότι «ο λόγος που ανέβηκε στα 3 δισ. -κάτι λιγότερο – αυτός ο υπολογισμός, είναι γιατί η χώρα πρόβαλε πάρα πολλές εναλλακτικές. Γιατί τίποτα στο SAFE δεν έχει λήξει».
Αναγνώρισε ότι ο Επίτροπος για την Άμυνα και το Διάστημα Άντριους Κουμπίλιους «ζήτησε το άθροισμα το οποίο αναγράφουμε, να είναι το άθροισμα του ήδη εγκριθέντος δανείου, διότι επ’ αυτού θα υπάρξει και επανακατανομή από τα αδιάθετα κι όπως διαβάζετε ήδη θα υπάρξει και SAFE ΙΙ» και προσπάθησε να δικαιολογήσει την υποβολή προγραμμάτων συνολικού ύψους 2,95 δις ευρώ, με τη δήλωση ότι «εμείς θελήσαμε να τα προλάβουμε όλα αυτά».
Επίσης, προσπάθησε να καθησυχάσει την εθνική αντιπροσωπεία παραπέμποντας για τις ουσιαστικές εξελίξεις στο μέλλον. «Το SAFE έχει ακόμα τρεις μήνες για να καταλήξουμε ποια χώρα θα μετέχει πού κι όταν καταλήξουμε αυτό θα έρθει στη Βουλή, στην Επιτροπή Εξοπλιστικών, για την έγκριση από την Εθνική Αντιπροσωπεία», επισήμανε. «Για την ώρα το SAFE είναι ένα matrix δυνατοτήτων και θελήσαμε να έχουμε την ευρύτερη δυνατή πιθανότητα, για να επιλέξουμε με ποιον και σε τι θα συνεργαστούμε».
Όμως η κατάθεση του τελικού καταλόγου των έξι προγραμμάτων ύψους 815 εκατ. ευρώ, ελαφρώς υψηλότερο της προσωρινής κατανομής των 787.669.283 ευρώ που είχε ανακοινώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 9 Σεπτεμβρίου 2025, αποδεικνύει ότι η επιχειρηματολογία Δένδια όπως διατυπώθηκε στη συζήτηση της ολομέλειας της Βουλής για τον προϋπολογισμό του 2026 είτε επιχειρούσε να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα, είτε ακόμη χειρότερα, αποτελούσε γνήσια πλάνη για τη διαδικασία.
Πέραν πάσης αμφιβολίας, η Ελλάδα όταν κατέθεσε τον ύψους 2,95 δις ευρώ «φαραωνικό» κατάλογο προγραμμάτων στις 29 Νοεμβρίου, όντως έμεινε μετεξεταστέα και υποχρεώθηκε σε υποβολή νέου καταλόγου, ύψους όσο περίπου η προσωρινή κατανομή.
Ταυτόχρονα αναδεικνύεται εντυπωσιακός ερασιτεχνισμός στη διαχείριση του SAFE με χαρακτηριστικότερα:
>την παντελή έλλειψη κατά το διάστημα των τελευταίων έξι μηνών συστηματικής διαβούλευσης του ΥΠΕΘΑ με τα θεσμικά όργανα της εγχώριας αμυντικής και μη βιομηχανίας, προκειμένου να καθορισθούν από κοινού:
-οι συγκεκριμένοι τομείς ενδιαφέροντος και δυνατότητας ουσιαστικής εγχώριας βιομηχανικής συμμετοχής σε κοινές προμήθειες,
-οι ανάγκες χρηματοδότησης μέσω SAFE της ανάπτυξης παραγωγικών δυνατοτήτων της εγχώριας βιομηχανίας και να καταγραφούν υφιστάμενες συμμετοχές ελληνικών εταιριών σε πολυεθνικά προγράμματα για να εξεταστεί η ενίσχυση και επέκτασή τους τους, μέσω προγραμμάτων που θα υποβαλλόταν για χρηματοδότηση από το SAFE.
Οι επαφές περιορίστηκαν σε συναντήσεις ή παρουσιάσεις με ισχυρή επικοινωνιακή διάσταση, χωρίς όμως να ακολουθήσουν ουσιαστικά βήματα. Όπως π.χ. η σύσταση μεικτών (κρατικές υπηρεσίες, βιομηχανία, ακαδημαϊκή κοινότητα) ομάδων εργασίας υπό την αρμόδια υπηρεσία του ΥΠΕΘΑ, τη ΓΔΑΕΕ, ώστε να διαμορφωθεί το εθνικό επενδυτικό πλάνο. Ούτε το δεκαεπταμελές Συμβούλιο Αμυντικής Έρευνας Τεχνολογίας & Βιομηχανίας (ΣΑΕΤΒ), που συστάθηκε με την Εθνική Αμυντική και Βιομηχανική Στρατηγική (ΕΑΒΣ) του 2017, και το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει φόρουμ διαβούλευσης, ενεργοποιήθηκε.
Στο ΣΑΕΤΒ, στο οποίο συμμετέχουν εκπρόσωποι του ΥΠΕΘΑ, των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων (ΑΕΙ) και των Ερευνητικών Κέντρων (ΕΚ) της χώρας, της Εγχώριας Αμυντικής Βιομηχανίας (ΕΑΒΙ), της Γενικής Γραμματείας Έρευνας & Καινοτομίας και της Γενικής Γραμματείας Βιομηχανίας, τα τελευταία οκτώ χρόνια συνεδρίασε μόνο δύο φορές. Η πρώτη φορά ήταν στις 4 Δεκεμβρίου 2019 και η δεύτερη, που στη σχετική ανακοίνωση της Τύπου της ΓΔΑΕΕ, χαρακτηρίζεται επίσης ως πρώτη φορά (προφανώς είτε δεν ήταν γνωστή η πρώτη συνεδρίαση είτε σκοπίμως αγνοήθηκε), στις 3 Φεβρουαρίου 2021!
Ταυτόχρονα αναδεικνύεται εντυπωσιακός ερασιτεχνισμός στη διαχείριση του SAFE με χαρακτηριστικότερα:
>την αντιμετώπιση του SAFE ως εργαλείου αποκλειστικά για τη χρηματοδότηση εξοπλιστικών προγραμμάτων και όχι ταυτόχρονα ως μέσου χρηματοδότησης της αύξησης των παραγωγικών ικανοτήτων της εγχώριας βιομηχανίας.
>την εντυπωσιακή άρνηση αξιοποίησης του SAFE, δηλαδή χαμηλότοκων δανείων, με επιτόκιο σαφώς μικρότερο από του εθνικού δανεισμού, με περίοδο αποπληρωμής τα 45 έτη, συμπεριλαμβανομένης και δεκαετούς περιόδου χάριτος. Εκτιμάται ότι τους επόμενους μήνες θα αναφανούν τα πραγματικά αίτια της άρνησης.
Τα προγράμματα που τελικά υποβλήθηκαν
Όπως προαναφέρθηκε, τελικά το αίτημα για χρηματοδότηση που υποβλήθηκε τον Δεκέμβριο, περί τα τέλη της τρίτης εβδομάδας, περιλαμβάνει μόνο έξι προγράμματα, και συγκεκριμένα τα πρώτα έξι του καταλόγου που είχε υποβληθεί στις 29 Νοεμβρίου 2025, την εκ νέου υποβολή του οποίου ζήτησε η Γενική Διεύθυνση Αμυντικής Βιομηχανίας και Διαστήματος (DG DEFIS: Directorate-General for Defence Industry and Space) με την επιστολή της Παρασκευής 5 Δεκεμβρίου, που υπογράφει η Ομάδας Εργασίας SAFE («SAFE Task Force»).
Εξ αυτών, για το πρόγραμμα Νο. 6 (κρυπτοσυσκευές), η σύμβαση προμήθειας τους μέσω της Υπηρεσίας Υποστήριξης και Προμηθειών του ΝΑΤΟ (NSPA: NATO Support and Procurement Agency) βρίσκεται στα τελικά στάδια υπογραφής της. Αποτελεί όμως ερώτημα αν μπορεί να επεκταθεί και σε ένα ακόμη κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης που συμμετέχει στο SAFE, όπως και ο βαθμός συμμετοχής της εγχώριας βιομηχανίας.
Στα υπόλοιπα προγράμματα πλην του Νο. 2 που αφορά προμήθεια αντιδρονικών συστημάτων παραγωγής της κρατικής Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας (ΕΑΒ), σύμφωνα με πληροφορίες του DP, ΔΕΝ ΥΦΙΣΤΑΝΤΑΙ τεχνικές προδιαγραφές, ούτε έχουν καθορισθεί οι γενικοί και ειδικοί όροι από το ΥΠΕΘΑ, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις δεν υφίστανται μελέτες σκοπιμότητας!
Τυπικό παράδειγμα της κατά το δοκούν μεταβολής του αντικειμένου και του προϋπολογισμού ενός προγράμματος, αποτελεί ο «δορυφόρος επικοινωνιών», που περιέχεται μεν στον εγκεκριμένο από το ΚΥΣΕΑ (Κυβερνητικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας Μακροπρόθεσμο Προγραμματισμό Αμυντικών Εξοπλισμών (ΜΠΑΕ) 2024-2035, αλλά με προϋπολογισμό μόλις 120 εκατ. ευρώ. Ούτε προς το παρόν υπάρχουν ανακοινώσεις ή ενδείξεις για σύναψη συνεργασιών της ελληνικής βιομηχανίας με τις αντίστοιχες άλλων κρατών – μελών, που έχουν εκφράσει ενδιαφέρον για κοινή προμήθεια.
Εξάλλου, όπως προκύπτει από τον πίνακα, τα τρία από τα έξι προγράμματα είναι προς το παρόν μεμονωμένες, δηλαδή αποκλειστικά εθνικές προμήθειες. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να επισημανθεί ότι στην απορριπτική επιστολή της 5ης Δεκεμβρίου, η «Ομάδα Εργασίας SAFE», ζήτησε από το ΥΠΕΘΑ όπως «στο επενδυτικό σας σχέδιο, βεβαιωθείτε ότι, για μεμονωμένες προμήθειες, αναφέρετε πώς θα εκπληρωθούν οι διατάξεις του άρθρου 4(3) του κανονισμού SAFE». Οπότε αναμένεται να διαπιστωθεί εάν στην εκ νέου υποβολή έχει ικανοποιηθεί το συγκεκριμένο αίτημα.
Εν κατακλείδι
Η μέχρι σήμερα διαχείριση του SAFE εξηγεί πλήρως, γιατί παρά τις κατ’ επανάληψη πομπώδεις εξαγγελίες, υφίσταται θεσμικό και κυρίως γνωσιακό έλλειμμα στη μετουσίωση των όποιων προθέσεων σε συνεκτικές δράσεις για την εγχώρια αμυντική βιομηχανία.
Η μη αξιοποίηση του SAFE στο μέγιστο δυνατό βαθμό, εντός των ορίων που θέτουν οι αντοχές της εθνικής οικονομίας και οι δημοσιονομικοί περιορισμοί, εν όψει της υλοποίησης του Οδικού Χάρτης Αμυντικής Ετοιμότητας μέχρι το 2030 (Defence Readiness Roadmap 2030), μπορεί να αποβεί μοιραία για την ουσιαστική συμμετοχή της εγχώριας βιομηχανίας στο ευρωπαϊκό βιομηχανικό τοπίο που άρχισε ήδη να διαμορφώνεται.
https://www.defence-point.gr/