Η κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανιστεί ως εγγυητής της κάθαρσης μετά τις αποκαλύψεις για τρεις μεγάλες υποθέσεις. Όμως οι δεκάδες συλλήψεις, τα εκατομμύρια των φερόμενων οικονομικών παραβάσεων και οι καταγγελίες για εμπλοκή κρατικών υπαλλήλων ανοίγουν μια πολύ δυσκολότερη συζήτηση: Πώς αναπτύχθηκαν τόσο εκτεταμένοι μηχανισμοί χωρίς να έχουν αντιμετωπιστεί νωρίτερα;
Υπάρχει κάτι βαθιά προβληματικό στην εικόνα μιας κυβέρνησης που πανηγυρίζει για την εξάρθρωση κυκλωμάτων τα οποία, σύμφωνα με τα στοιχεία των διωκτικών αρχών, είχαν αναπτύξει δραστηριότητα επί σειρά ετών. Οι αποκαλύψεις για τις υποθέσεις Pizza Fan, Χωριάτικο και το σκάνδαλο στο ελληνικό μπάσκετ συνθέτουν ένα εξαιρετικά βαρύ περιβάλλον για την αξιοπιστία των θεσμών, των ελεγκτικών μηχανισμών και της δημόσιας διοίκησης. Την ώρα που οι δικαστικές έρευνες συνεχίζονται, οι συλλήψεις διαδέχονται η μία την άλλη και οι δικογραφίες αποτυπώνουν την έκταση των καταγγελλόμενων παρανομιών, το Μέγαρο Μαξίμου επιχειρεί να οικοδομήσει ένα νέο πολιτικό αφήγημα: ότι η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη διαθέτει τη βούληση και τους μηχανισμούς για να συγκρουστεί με το οργανωμένο έγκλημα και τη διαφθορά.
Το αφήγημα αυτό έχει, ωστόσο, μια σοβαρή αντίφαση. Η αποκάλυψη ενός κυκλώματος αποτελεί επιτυχία των διωκτικών αρχών. Η πολυετής δράση του αποτελεί ταυτόχρονα λόγο να εξεταστεί η αποτελεσματικότητα της κρατικής εποπτείας. Και στις τρεις υποθέσεις, με διαφορετικό αντικείμενο η καθεμία, ανακύπτει το ίδιο ερώτημα: πώς ήταν δυνατόν να διαμορφωθούν τόσο εκτεταμένα δίκτυα οικονομικής δραστηριότητας ή θεσμικής επιρροής, χωρίς οι αρμόδιοι μηχανισμοί να έχουν παρέμβει αποτελεσματικά νωρίτερα;
Η κυβέρνηση δικαιούται να πιστώνει στις αρμόδιες υπηρεσίες την επιχειρησιακή τους αποτελεσματικότητα. Δεν μπορεί, όμως, να περιορίζει την πολιτική συζήτηση στην ημέρα των συλλήψεων, αποφεύγοντας όσα προηγήθηκαν. Διότι η διαφθορά δεν αρχίζει τη στιγμή που οι αστυνομικοί περνούν χειροπέδες στους κατηγορουμένους. Η ευθύνη των θεσμών κρίνεται πρωτίστως από την ικανότητά τους να την προλαμβάνουν, να την εντοπίζουν και να μην επιτρέπουν την αναπαραγωγή της.
Pizza Fan: Το «κέρασμα», τα 35 εκατομμύρια και οι έλεγχοι που άργησαν
Στην υπόθεση Pizza Fan, η ανακοίνωση της Ελληνικής Αστυνομίας περιγράφει έναν μηχανισμό που φέρεται να λειτουργούσε τουλάχιστον από το 2016, αξιοποιώντας ειδικό λογισμικό για την απόκρυψη φορολογητέων εσόδων. Η περίφημη λειτουργία «κέρασμα» επέτρεπε, σύμφωνα με την έρευνα, την ολοκλήρωση συγκεκριμένων παραγγελιών χωρίς την έκδοση των προβλεπόμενων αποδείξεων. Από την επιχείρηση της 22ας Οκτωβρίου προέκυψαν 23 συλλήψεις, ενώ στη δικογραφία περιλαμβάνονται ακόμη 109 ταυτοποιημένα πρόσωπα. Η αστυνομία εκτιμά ότι η ζημιά του Δημοσίου από τους μη αποδοθέντες φόρους υπερβαίνει τα 35 εκατ. ευρώ, με αποκρυβείσα φορολογητέα ύλη άνω των 150 εκατ. ευρώ.
Τα μεγέθη είναι εντυπωσιακά. Ακόμη πιο εντυπωσιακό, όμως, είναι το χρονικό βάθος της καταγγελλόμενης δραστηριότητας. Εφόσον ο μηχανισμός είχε συγκροτηθεί από το 2016, η συζήτηση αφορά μια ολόκληρη δεκαετία. Το κράτος διέθετε φορολογικούς ελεγκτές, ηλεκτρονικά συστήματα, πρόσβαση σε οικονομικές δηλώσεις και, τα τελευταία χρόνια, νέα εργαλεία διασταύρωσης συναλλαγών. Πώς εξηγείται, λοιπόν, ότι η συγκεκριμένη υπόθεση έφτασε στη σημερινή της έκταση;
Έχει ιδιαίτερη σημασία ότι, σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της ΕΛ.ΑΣ., η έρευνα ξεκίνησε κατόπιν καταγγελίας για πιθανές εργατικές, ασφαλιστικές και φορολογικές παραβάσεις και ακολούθησε εισαγγελική παραγγελία. Η καταγγελία ενεργοποίησε μια πολύμηνη έρευνα που οδήγησε στις συλλήψεις. Η συγκεκριμένη αλληλουχία δείχνει την αξία της συνεργασίας ενός πληροφοριοδότη με τις αρχές, αλλά γεννά και ένα εύλογο ερώτημα για όσα δεν είχαν εντοπιστεί προηγουμένως μέσω των τακτικών ελέγχων.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη σοβαρότερο εξαιτίας των καταγγελιών για ενδεχόμενες διαρροές πληροφοριών σχετικά με επικείμενους ελέγχους. Ο διοικητής της ΑΑΔΕ, Γιώργος Πιτσιλής, ζήτησε να εξεταστεί εάν υπάρχουν στοιχεία που συνδέουν υπαλλήλους της Αρχής με τέτοιες πρακτικές. Η έρευνα αυτή είναι καθοριστική. Διότι, εάν διαπιστωθεί ότι ελεγχόμενοι ενημερώνονταν εκ των προτέρων για τις κινήσεις των αρχών, τότε η υπόθεση θα αφορά όχι μόνο φοροδιαφυγή, αλλά και τον ίδιο τον μηχανισμό που είχε αποστολή να την αποτρέπει.
Χωριάτικο: Οι 430 εταιρείες και το ερώτημα της κρατικής προστασίας
Ακόμη μεγαλύτερο εύρος εμφανίζει η υπόθεση Χωριάτικο. Στην επίσημη ενημέρωση της 30ής Οκτωβρίου, η ΕΛ.ΑΣ. ανακοίνωσε 59 συλλήψεις, ενώ στη δικογραφία περιλαμβάνονται συνολικά 149 κατηγορούμενοι. Σύμφωνα με την αστυνομική έρευνα, η φερόμενη οργάνωση είχε συγκροτήσει από το 2016 ένα δίκτυο 430 εταιρειών, μέσω του οποίου απέφευγε την καταβολή φόρων, ασφαλιστικών εισφορών και άλλων οικονομικών υποχρεώσεων. Η διαπιστωθείσα ζημιά υπολογίζεται σε περίπου 77 εκατ. ευρώ, ενώ οι καταγεγραμμένες απαιτητές οφειλές υπερβαίνουν τα 95,5 εκατ. ευρώ.
Εδώ η έκταση του εταιρικού δικτύου δημιουργεί ιδιαίτερα σοβαρό προβληματισμό. Δεν μιλάμε για μία μεμονωμένη παράβαση, ένα κατάστημα ή μια απλή λογιστική εκκρεμότητα. Η ΕΛ.ΑΣ. περιγράφει μια πολυετή και σύνθετη δομή εταιρειών, με εκτεταμένες οικονομικές δραστηριότητες και συναλλαγές. Το ερώτημα είναι πώς λειτουργούσε ένα τόσο μεγάλο σύστημα και σε ποιο βαθμό οι αρμόδιοι φορείς είχαν αξιολογήσει προηγούμενες ενδείξεις παραβατικότητας.
Ακόμη βαρύτερες είναι οι πληροφορίες που διερευνώνται για δημοσίους υπαλλήλους και αστυνομικούς οι οποίοι φέρονται να προσέφεραν διευκολύνσεις σε πρόσωπα του κυκλώματος. Στη δικαστική έρευνα εξετάζονται καταγγελίες για προειδοποιήσεις πριν από ελέγχους, για παρεμβάσεις και για πιθανή δωροδοκία προσώπων που υπηρετούσαν σε ελεγκτικούς μηχανισμούς. Ο φάκελος έχει απασχολήσει και τις αρμόδιες υπηρεσίες Εσωτερικών Υποθέσεων.
Εάν οι καταγγελίες αυτές επιβεβαιωθούν, η υπόθεση θα αποκτήσει ακόμη βαρύτερη θεσμική διάσταση. Διότι ένας οικονομικός μηχανισμός μπορεί να επιχειρεί να αποκρύπτει εισοδήματα από το κράτος. Όταν όμως εξετάζεται η πιθανότητα να είχε πρόσβαση σε εσωτερική πληροφόρηση από κρατικές υπηρεσίες, η συζήτηση μεταφέρεται στην ακεραιότητα των ίδιων των ελέγχων.
Το σκάνδαλο στο μπάσκετ και οι θεσμοί που έμειναν εκτεθειμένοι
Η τρίτη υπόθεση αφορά το ελληνικό μπάσκετ και έχει διαφορετικό αντικείμενο, αλλά αντίστοιχα σοβαρές προεκτάσεις για τη θεσμική αξιοπιστία. Ο πρώην πρόεδρος της ΕΟΚ, Βαγγέλης Λιόλιος, και άλλοι εμπλεκόμενοι έχουν κριθεί προσωρινά κρατούμενοι στο πλαίσιο της έρευνας για φερόμενη χειραγώγηση αγώνων και υποθέσεις δωροδοκίας. Η δικογραφία περιλαμβάνει αναφορές σε 49 αγώνες της περιόδου 2016-2026. Ο Λιόλιος αρνείται τις κατηγορίες που του αποδίδονται, ενώ η δικαστική διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη.
Το θεσμικό ερώτημα, πάντως, είναι ήδη υπαρκτό. Πώς ασκήθηκε η εποπτεία στον χώρο της διαιτησίας; Ποιες καταγγελίες είχαν υποβληθεί τα προηγούμενα χρόνια; Πώς αξιολογήθηκαν; Και ποιοι μηχανισμοί διασφάλιζαν ότι οι άνθρωποι που είχαν την ευθύνη των ορισμών και των διοργανώσεων λειτουργούσαν με πλήρη ανεξαρτησία;
Οι πρόσφατες δημόσιες παρεμβάσεις του Παναγιώτη Φασούλα, ο οποίος κατήγγειλε ακόμη και τηλεφωνήματα προς διαιτητές με διαβεβαιώσεις για επικείμενη αποφυλάκιση του πρώην προέδρου της ΕΟΚ, προσθέτουν ένα νέο στοιχείο ανησυχίας. Η διερεύνηση των πράξεων που περιλαμβάνονται στη δικογραφία πρέπει να συνοδευτεί από τη διασφάλιση ότι όσοι γνωρίζουν γεγονότα μπορούν να καταθέσουν χωρίς πιέσεις και χωρίς τον φόβο επαγγελματικών συνεπειών.
Στην περίπτωση του μπάσκετ, επομένως, η ευθύνη δεν αφορά μόνο τη διερεύνηση ενδεχόμενων ποινικών αδικημάτων. Αφορά και το αν το σύστημα διοίκησης και ελέγχου ενός ολόκληρου αθλήματος διέθετε ουσιαστικές δικλίδες προστασίας από πρακτικές κατάχρησης εξουσίας.
Ο Μητσοτάκης μιλά για κάθαρση – Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για την προηγούμενη δεκαετία;
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, κατά την επίσκεψή του στο Νέο Αγιονέρι Κιλκίς, επέλεξε να δώσει ιδιαίτερο πολιτικό βάρος στις αποκαλύψεις για τις δύο υποθέσεις φοροδιαφυγής. Υποστήριξε ότι η κυβέρνησή του έχει αποδείξει την αποφασιστικότητά της να συγκρουστεί με μεγάλα οικονομικά συμφέροντα και υπενθύμισε τη δημιουργία της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος, του λεγόμενου «ελληνικού FBI». Ανέφερε, μάλιστα, ότι η συγκεκριμένη υπηρεσία έχει εξιχνιάσει περισσότερες από 250 οργανωμένες συμμορίες.
Η επιχειρησιακή δράση της υπηρεσίας είναι πραγματική και οι επιτυχίες των αστυνομικών και δικαστικών αρχών έχουν τη δική τους αξία. Η κυβέρνηση, ωστόσο, επιχειρεί να μετατρέψει αυτές τις επιτυχίες σε συνολική πολιτική απάντηση στις κατηγορίες περί διαφθοράς και θεσμικής ανεπάρκειας.
Εδώ βρίσκεται και το πρόβλημα του κυβερνητικού επιχειρήματος. Οι διωκτικές αρχές δεν αποτελούν κομματικό μηχανισμό και η αποτελεσματικότητά τους δεν μπορεί να λειτουργεί ως γενικό πιστοποιητικό αθωότητας της πολιτικής εξουσίας. Όταν μάλιστα η κυβέρνηση ζητά να πιστωθεί πολιτικά τις αποκαλύψεις, οφείλει να αποδεχθεί και τη συζήτηση για όσα δεν λειτούργησαν προηγουμένως.
Η Νέα Δημοκρατία κυβερνά από το 2019. Αυτό δεν σημαίνει ότι ευθύνεται για κάθε πράξη που φέρεται να τελέστηκε από το 2016 και μετά. Σημαίνει, όμως, ότι καλείται να εξηγήσει πώς λειτούργησαν οι κρατικές υπηρεσίες επί των δικών της ημερών, ποιες δυνατότητες ελέγχου υπήρχαν και γιατί οι συγκεκριμένες υποθέσεις έφτασαν στη σημερινή τους έκταση. Η πολιτική ευθύνη για την εποπτεία δεν ταυτίζεται με την ποινική ευθύνη για τις παρανομίες. Δεν παύει, όμως, να αποτελεί αυτοτελές και σοβαρό ζήτημα.
Η Ελλάδα στην 56η θέση και τα όρια του κυβερνητικού αφηγήματος
Η ευρύτερη εικόνα της διαφθοράς στη χώρα εξακολουθεί να προκαλεί προβληματισμό. Στον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς 2025 της Διεθνούς Διαφάνειας, που δημοσιεύτηκε τον Φεβρουάριο του 2026, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 56η θέση μεταξύ 182 χωρών, με βαθμολογία 50 στα 100. Η χώρα έχει καταγράψει κάποια βελτίωση σε σχέση με προηγούμενες χρονιές, όμως η θέση της εξακολουθεί να αναδεικνύει την ανάγκη ενίσχυσης της ακεραιότητας και της λογοδοσίας στον δημόσιο τομέα.
Ο συγκεκριμένος δείκτης αποτυπώνει αντιλήψεις για τη διαφθορά στο Δημόσιο και δεν αποτελεί άμεση μέτρηση της έκτασης της φοροδιαφυγής. Ωστόσο, η πολιτική σημασία του είναι σαφής: η εμπιστοσύνη στην αμεροληψία των κρατικών θεσμών παραμένει ένα κρίσιμο ζητούμενο.
Για την κυβέρνηση, η προσπάθεια να παρουσιαστεί ως αποκλειστικός φορέας της κάθαρσης έχει και έντονο εκλογικό χαρακτήρα. Μετά την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ και τις καταγγελίες της αντιπολίτευσης για προβλήματα διαφάνειας και λογοδοσίας, το Μέγαρο Μαξίμου αναζητεί μια πολιτική αντεπίθεση που θα ανατρέψει την αρνητική εικόνα. Οι συλλήψεις και οι εξαρθρώσεις προσφέρονται για ένα τέτοιο επιχείρημα. Το ζήτημα είναι αν αρκούν για να πείσουν τους πολίτες ότι το κράτος έχει αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο ελέγχει την οικονομική δραστηριότητα και προστατεύει το δημόσιο συμφέρον.
Η σκοτεινή πλευρά των αποκαλύψεων: Οι εργαζόμενοι πληρώνουν τον λογαριασμό
Υπάρχει, όμως, και μια πλευρά των υποθέσεων που δεν χωρά εύκολα στους κυβερνητικούς πανηγυρισμούς: η τύχη των εργαζομένων. Στην Pizza Fan, χιλιάδες άνθρωποι που απασχολούνται στο ευρύτερο δίκτυο καταστημάτων βρέθηκαν αντιμέτωποι με αβεβαιότητα για την εργασία, τους μισθούς και την επόμενη ημέρα. Στη δημόσια συζήτηση έχει αναφερθεί ο αριθμός των 2.500 εργαζομένων, αν και το υπουργείο Εργασίας διευκρίνισε ότι δεν διαθέτει ακόμη ακριβή καταμέτρηση για ολόκληρο το δίκτυο franchise. Ο υφυπουργός Εργασίας Κώστας Καραγκούνης δήλωσε ότι οι συμβάσεις παραμένουν ενεργές και ότι δεν έχει δοθεί εντολή οριστικού κλεισίματος της επιχείρησης.
Αυτοί οι εργαζόμενοι δεν έχουν καμία υποχρέωση να πληρώσουν το τίμημα των πράξεων που διερευνά η Δικαιοσύνη. Δεν μπορεί η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής να καταλήγει σε μια κατάσταση κατά την οποία οι εργαζόμενοι αδυνατούν να εργαστούν, αλλά παραμένουν τυπικά δεσμευμένοι από τις συμβάσεις τους, περιμένοντας να μάθουν αν θα πληρωθούν. Αντίστοιχες ανησυχίες υπάρχουν και για τους εργαζομένους στην αλυσίδα Χωριάτικο.
Η πραγματική αποτελεσματικότητα του κράτους θα κριθεί και από το αν θα μπορέσει να διασφαλίσει τα εργασιακά δικαιώματα, να προστατεύσει τη μισθοδοσία και να δημιουργήσει προϋποθέσεις συνέχισης της νόμιμης οικονομικής δραστηριότητας. Η καταπολέμηση του οικονομικού εγκλήματος δεν μπορεί να μετατρέπεται σε συλλογική τιμωρία εργαζομένων που βρίσκονται έξω από τις καταγγελλόμενες παρανομίες.
Το πολιτικό ρίσκο για το Μαξίμου και τα ερωτήματα που δεν κλείνουν με χειροπέδες
Το Μέγαρο Μαξίμου επενδύει στην εικόνα ενός κράτους που επιτέλους χτυπά μεγάλα κυκλώματα. Όσο, όμως, προχωρούν οι έρευνες, τόσο μεγαλώνει και το πολιτικό ρίσκο αυτής της επιλογής. Εάν εντοπιστούν παραλείψεις ελεγκτικών μηχανισμών, εάν προκύψουν στοιχεία για κρατικούς υπαλλήλους που προσέφεραν διευκολύνσεις ή εάν αποκαλυφθούν σοβαρές καθυστερήσεις στην αντιμετώπιση προηγούμενων καταγγελιών, το αφήγημα της κυβερνητικής αποτελεσματικότητας θα δοκιμαστεί πολύ σκληρά.
Η Νέα Δημοκρατία βρίσκεται έτσι μπροστά σε μια αντίφαση που δεν λύνεται με επικοινωνιακές διατυπώσεις. Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση παρουσιάζει τις εξαρθρώσεις ως απόδειξη ότι διαθέτει την πολιτική βούληση να συγκρουστεί με ισχυρά οικονομικά συμφέροντα. Από την άλλη, η διάρκεια και η έκταση της δραστηριότητας που περιγράφουν οι αρχές αναδεικνύουν την ανάγκη να εξεταστούν σε βάθος οι προηγούμενοι έλεγχοι.
Ποιοι ήξεραν και πότε; Ποιες υπηρεσίες είχαν πραγματοποιήσει ελέγχους; Τι είχαν διαπιστώσει; Υπήρξαν προειδοποιήσεις που αγνοήθηκαν; Πόσα χρήματα μπορούν πράγματι να ανακτηθούν; Και ποιοι θα λογοδοτήσουν εάν επιβεβαιωθεί ότι πρόσωπα με κρατικές αρμοδιότητες διευκόλυναν παραβατικές δραστηριότητες;
Αυτά είναι τα ερωτήματα που θα καθορίσουν το πραγματικό πολιτικό αποτύπωμα των τριών υποθέσεων. Οι συλλήψεις αποτελούν την αρχή μιας δύσκολης διαδικασίας, όχι το τέλος της. Οι δικαστικές αρχές θα κρίνουν την ποινική ευθύνη των κατηγορουμένων. Η κυβέρνηση, όμως, θα κριθεί για την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών εποπτείας, την προστασία του δημόσιου χρήματος και την αντίδρασή της σε ενδεχόμενα στοιχεία διαφθοράς μέσα στις κρατικές υπηρεσίες.
Γιατί μια κυβέρνηση που διεκδικεί τα εύσημα για την εξάρθρωση μηχανισμών οι οποίοι φέρονται να δρούσαν επί μία δεκαετία οφείλει, πριν από οτιδήποτε άλλο, να απαντήσει σε μία απλή ερώτηση: γιατί χρειάστηκε να περάσουν τόσα χρόνια;
https://periodista.gr/