Ένας στολίσκος δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν υγροποιημένο φυσικό αέριο έχουν κολλήσει εδώ και μέρες σε ένα θαλάσσιο μποτιλιάρισμα στα ανοικτά των ακτών της Ισπανίας, περιμένοντας να.. ξεφορτώσουν το πολύτιμο φορτίο τους για το ηλεκτρικό δίκτυο της Ευρώπης.
Στη Φινλανδία, όπου οι σάουνες είναι εθνικό χόμπι, η κυβέρνηση προτρέπει τους φίλους και τις οικογένειες να τις απολαμβάνουν μαζί για εξοικονόμηση ενέργειας.
Από τις By Liz Alderman και Patricia Cohen/New York Times
Και τα δύο παραδείγματα είναι εμβληματικά των μέτρων που λαμβάνει η Ευρώπη προκειμένου να αυξήσει τον ενεργειακό εφοδιασμό και να εξοικονομήσει καύσιμα πριν από έναν χειμώνα χωρίς ρωσικό αέριο.
Η τακτική του Προέδρου Vladimir Putin να χρησιμοποιήσει την ενέργεια ως όπλο ενάντια σε χώρες που υποστηρίζουν την Ουκρανία έχει προκαλέσει μια τεράστια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη παράγει και εξοικονομεί ενέργεια. Οι χώρες ενώνονται για να αγοράσουν, να δανειστούν και να δημιουργήσουν πρόσθετες τροφοδοσίες, ενώ προωθούν σημαντικά προγράμματα διατήρησης που θυμίζουν την απάντηση στην πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970.
Οι υπόγειοι χώροι αποθήκευσης σε όλη την ήπειρο έχουν εφοδιαστεί πλήρως με προμήθειες φυσικού αερίου έκτακτης ανάγκης. Οι πυρηνικοί σταθμοί που επρόκειτο να κλείσουν στη Γερμανία θα παραμείνουν ανοιχτοί. Από τη Γαλλία μέχρι τη Σουηδία, οι θερμοστάτες μειώνονται σε μόλις 19 βαθμούς Κελσίου ή 66 βαθμούς Φαρενάιτ. Η Σλοβακία προτρέπει ακόμη και τον κόσμο να περιορίσει τα ντους στα δύο λεπτά.
Καθώς πλησιάζει ο χειμώνας, η υπέρ πάντων προσπάθεια έχει ορισμένους αναλυτές πιο αισιόδοξους από ό,τι ήταν εδώ και μήνες ότι η Ευρώπη δηλαδή θα καταφέρει να φτάσει στην άνοιξη χωρίς ενεργειακές διακοπές, επιταχύντοντας παράλληλα την ενεργειακή της ανεξαρτησία.
Τα βήματα που έχουν κάνει τα ευρωπαϊκά έθνη «είναι αξιοσημείωτα και πιθανότατα θα μεταμορφώσουν το ενεργειακό τοπίο», δήλωσε η Simone Tagliapietra, ανώτερη συνεργάτρια στο Bruegel, μια δεξαμενή σκέψης με έδρα τις Βρυξέλλες. «Η Ευρώπη θα καταφέρει να αποσυνδεθεί πλήρως από τη Ρωσία, κάτι που προηγουμένως θεωρούνταν αδύνατο». Ωστόσο, η προσπάθεια έχει υψηλό κόστος και η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης θα μπορούσε να υπονομευτεί τους επόμενους μήνες.
Ενώ η Ευρώπη έχει προσαρμοστεί στις σοβαρές περικοπές της Ρωσίας στις εξαγωγές φυσικού αερίου -η χώρα παρέχει τώρα λιγότερο από το 10% του φυσικού αερίου της Ευρώπης, από 45% της προμήθειας της Ευρώπης πριν από τον πόλεμο- οι τιμές του φυσικού αερίου παραμένουν ιστορικά υψηλές, αναγκάζοντας στο κλείσιμο επιχειρήσεων ενέργειας, όπως πολλών που έχουν να κάνουν με την παραγωγή χάλυβα, χημικών και γυαλιού. Παράλληλα, οι εταιρείες απολύουν εργαζομένους και οι κυβερνήσεις υπερχρεώνονται προκειμένου να προστατεύσουν τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις από τον πόνο. Υπάρχουν μάλιστα αυξανόμενες προβλέψεις ότι η ενεργειακή κρίση θα οδηγήσει την Ευρώπη σε ύφεση το επόμενο έτος.
Τα φορτωμένο με φυσικό αέριο φορτωμένα πλοία στα ανοικτά των ισπανικών ακτών περιμένουν επειδή η Ευρώπη, η οποία προχώρησε σε μεγάλες αγορές, έχει ήδη βάλει τόσο πολύ φυσικό αέριο στο απόθεμα της που δεν υπάρχει πλέον χώρος για αποθήκευση των εισερχόμενων καυσίμων. Ωστόσο, εξακολουθεί να λαμβάνει μια μικρή προμήθεια -περίπου 7%- φυσικού αερίου από τη Ρωσία μέσω αγωγών που τρέχουν κάτω από την Ουκρανία. Εάν αυτή η ροή διακοπεί, πολλές χώρες θα βρεθούν σε δύσκολη θέση.
Και ορισμένοι Ευρωπαίοι μπορεί τελικά να αποφασίσουν ότι δεν είναι τόσο πρόθυμοι να κάνουν προσωπικές θυσίες για την Ουκρανία, καθώς οι λογαριασμοί ενέργειας των νοικοκυριών αυξάνονται. Οι διαδηλώσεις στους δρόμους ενάντια στο αυξανόμενο κόστος ζωής έχουν ξεσπάσει στο Παρίσι, την Πράγα και αλλού, καταστρέφοντας το ενιαίο μέτωπο για κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Δημιουργία προμηθειών
Το έργο που γίνεται για τη δημιουργία ενεργειακών αποθεμάτων —εξασφάλιση συμβάσεων υγροποιημένου φυσικού αερίου, παράταση των πυρηνικών αντιδραστήρων και επανεκκίνηση εργοστασίων με καύση άνθρακα— είναι σημαντικά βήματα για τη διασφάλιση της ζωντανής ροής των ηλεκτρικών δικτύων της Ευρώπης.
Οι προσπάθειες αντιπροσωπεύουν μια γρήγορη στροφή από τη Ρωσία και περιλαμβάνουν συμφωνίες για την κατασκευή αγωγών, γεωτρήσεις για φυσικό αέριο σε ευρωπαϊκό έδαφος και την κατασκευή περισσότερων πλατφορμών για τη λήψη αποστολών φυσικού αερίου από μακρινούς προορισμούς. Ενώ το μερίδιο της Ευρώπης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όπως οι ανεμογεννήτριες και οι ηλιακοί συλλέκτες, αυξάνεται, το φυσικό αέριο εξακολουθεί να τροφοδοτεί τα περισσότερα σπίτια και επιχειρήσεις, επομένως η σταθερή προσφορά ενέργειας τώρα είναι ζωτικής σημασίας.
Μια συντονισμένη προσπάθεια από την άνοιξη βοήθησε τα ευρωπαϊκά έθνη να καλύψουν τα περισσότερα από τα αποθέματά τους φυσικού αερίου -αρκετά για να παρέχουν περίπου τρεις μήνες ενέργειας- παρά τη συρρίκνωση των ρωσικών ροών. Επίσης, ο ασυνήθιστα ζεστός καιρός καθυστερεί την ανάγκη για πρόωρη θέρμανση, επομένως το απόθεμα μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από το αναμενόμενο.
Ο όμιλος συμβούλων Rystad Energy υπολόγισε ότι η Ευρώπη έχει αρκετό αέριο αποθηκευμένο για να επιβιώσει αυτόν τον χειμώνα, εκτός αν κάνει πολύ κρύο, ενώ οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν πέσει στα χαμηλότερα επίπεδά τους από τον Ιούνιο. «Ο κίνδυνος διακοπής ρεύματος ή μεγάλων ελλείψεων φυσικού αερίου είναι, προς το παρόν, μια πολύ απομακρυσμένη προοπτική», πρόσθεσε η Tagliapietra.
Αλλά μπορεί να προκύψουν άλλα προβλήματα. Η Ευρώπη μπορεί να αντιμετωπίσει έναν ακόμη πιο σκληρό χειμώνα τον επόμενο χρόνο, καθώς τα αποθέματα φυσικού αερίου θα εξαντλούνται και καθώς οι νέες προμήθειες για την αντικατάσταση του ρωσικού φυσικού αερίου, συμπεριλαμβανομένων των αυξημένων αποστολών από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Κατάρ, αργούν να μπουν στο δίκτυο, δήλωσε ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (I.E.A.) στην ετήσια έκθεση World Energy Outlook που κυκλοφόρησε την περασμένη εβδομάδα.
Η δραστηριότητα της Ευρώπης φαίνεται να επιταχύνει μια παγκόσμια μετάβαση προς καθαρότερες τεχνολογίες, η I.E.A. πρόσθεσε, καθώς οι χώρες απαντούν στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία αγκαλιάζοντας καύσιμα υδρογόνου, ηλεκτρικά οχήματα, αντλίες θερμότητας και άλλες πράσινες ενέργειες. Ωστόσο, βραχυπρόθεσμα, οι χώρες θα καίνε περισσότερα ορυκτά καύσιμα ως απάντηση στις ελλείψεις φυσικού αερίου.
Για παράδειγμα, η Ελλάδα επεκτείνει τη λειτουργία όλων των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα ή λιγνίτη έως το 2028 και αυξάνει την παραγωγή άνθρακα κατά 50%. Αρκετές χώρες έχουν άρει τα όρια στους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα, συμπεριλαμβανομένων των Κάτω Χωρών, της Γερμανίας και της Αυστρίας. Ακόμη και η Γαλλία, κάποτε ο μεγαλύτερος πάροχος πυρηνικής ενέργειας της Ευρώπης, επιστρέφει τώρα στην ενέργεια από άνθρακα σε ορισμένες περιοχές, καθώς μια ποικιλία απροσδόκητων προβλημάτων, συμπεριλαμβανομένων των ξηρασιών που δυσκόλεψαν την ψύξη των αντιδραστήρων και τις γηρασμένες υποδομές, έχουν αφήσει εκτός λειτουργίας τους μισούς πυρηνικούς σταθμούς της από το καλοκαίρι.
Η κατανάλωση άνθρακα αυξήθηκε το πρώτο εξάμηνο του έτους κατά 10% και αναμένεται να αυξηθεί κατά άλλο 7% το επόμενο έτος, σύμφωνα με την I.E.A..
Χώρες όπως η Δανία, η Βρετανία και η Ουγγαρία πραγματοποιούν επίσης γεωτρήσεις για περισσότερο φυσικό αέριο στις δικές τους περιοχές, παρά την αντίθεση των περιβαλλοντικών οργανώσεων. Η Ολλανδία καθυστερεί το κλείσιμο των τεράστιων κοιτασμάτων αερίου της στο Χρόνινγκεν, τα οποία επρόκειτο να σφραγιστούν λόγω των σεισμών που προκλήθηκαν από την εξόρυξη του καυσίμου.
Έντεκα χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Γερμανίας, της Φινλανδίας και της Εσθονίας, κατασκευάζουν ή επεκτείνουν τώρα συνολικά 18 υπεράκτιους τερματικούς σταθμούς για την επεξεργασία υγρού αερίου που μεταφέρεται από άλλες χώρες. Άλλα έργα στη Λετονία και τη Λιθουανία βρίσκονται επίσης υπό εξέταση.
Η πυρηνική ενέργεια κερδίζει νέα υποστήριξη σε χώρες που είχαν αποφασίσει προηγουμένως να την εγκαταλείψουν, συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας και του Βελγίου. Η Φινλανδία σχεδιάζει να παρατείνει τη διάρκεια ζωής ενός αντιδραστήρα, ενώ η Πολωνία και η Ρουμανία σχεδιάζουν να κατασκευάσουν νέους πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.
Ζώντας στους 19 βαθμούς
Εκστρατείες ευαισθητοποίησης του κοινού εκτυλίσσονται ήδη σε όλη την Ευρώπη προκειμένου να ενθαρρύνουν τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις να εξοικονομήσουν ενέργεια -το δεύτερο σκέλος της σημαντικής στροφής μακριά από την εξάρτηση από το ρωσικό αέριο. Τα σχέδια, που βασίζονται σε σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είναι εθελοντικά και βασίζονται σε αγορές από ιδιώτες και επιχειρήσεις των οποίων οι λογαριασμοί κοινής ωφελείας ενδέχεται να επιδοτούνται από τις κυβερνήσεις τους.
Η κατανάλωση ενέργειας μειώθηκε τον Σεπτέμβριο σε αρκετές χώρες, αν και είναι δύσκολο να γνωρίζουμε με βεβαιότητα εάν η αιτία ήταν ο γλυκός καιρός, οι υψηλές τιμές ή οι εθελοντικές προσπάθειες εξοικονόμησης πόρων που εμπνέονται από την αίσθηση του πολιτικού καθήκοντος. Υπάρχουν όμως σημάδια ότι επιχειρήσεις, οργανισμοί και κοινό ανταποκρίνονται. Στη Σουηδία, για παράδειγμα, η Επισκοπή του Λουντ ανέφερε ότι σχεδιάζει να κλείσει μερικώς ή πλήρως 150 από τις 540 εκκλησίες αυτό το χειμώνα για εξοικονόμηση ενέργειας.
Η Γερμανία και η Γαλλία έχουν εκδώσει επίσης οδηγίες, οι οποίες περιλαμβάνουν μείωση της θέρμανσης σε όλα τα σπίτια, επιχειρήσεις και δημόσια κτίρια, χρήση συσκευών σε ώρες εκτός αιχμής και αποσύνδεση ηλεκτρονικών συσκευών όταν δεν χρησιμοποιούνται.
Άλλες χώρες έχουν εξειδικεύσει περισσότερο τις οδηγίες τους: η Δανία θέλει τα νοικοκυριά να αποφεύγουν τα στεγνωτήρια και να χρησιμοποιούν σκοινιά για άπλωμα. Η Σλοβακία προτρέπει τους πολίτες να χρησιμοποιούν φούρνο μικροκυμάτων αντί για φούρνο με αέρα ή αντιστάσεις και να βουρτσίζουν τα δόντια τους με ένα μόνο ποτήρι νερό.
Η φινλανδική κυβέρνηση εισήγαγε την εκστρατεία «ένα βαθμό κάτω» για την εξοικονόμηση ενέργειας για πάνω από το 95% των νοικοκυριών. Η καμπάνια προωθεί τη χρήση των σκαλοπατιών έναντι του ασανσέρ και την ποδηλασία ή τη χρήση δημόσιας συγκοινωνίας για τη μεταφορά στη δουλειά. Και στην ίδια χώρα όπου υπάρχουν τρία εκατομμύρια σάουνες για 5,5 εκατομμύρια ανθρώπους, η εκστρατεία προτρέπει τους ανθρώπους να τις χρησιμοποιούν λιγότερο, για πιο σύντομα και να τις απολαμβάνουν σε χαμηλότερες θερμοκρασίες. Ενθαρρύνει επίσης τους ανθρώπους να κάνουν σάουνα με άλλους αντί μόνοι.
Δύο εβδομάδες μετά την εκστρατεία, 723 εταιρείες, άτομα και οργανισμοί είχαν εγγραφεί ως «συνεργάτες εκστρατείας» και είχαν καταγράψει διάφορες τεχνικές εξοικονόμησης ενέργειας στον ιστότοπο. «Μικτά ντους», έγραφε ένας ιδιοκτήτης σπιτιού. Ένας άλλος ανακοίνωσε: «18 ηλιακά πάνελ έρχονται στην οροφή μου τον Οκτώβριο»…