Τα ρέματα «ωρολογιακές βόμβες» στην καρδιά της Αττικής – Πού εντοπίζονται οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι για πλημμύρες

 

Σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής τέθηκαν οι Αρχές σε πολλές περιοχές της Αττικής μετά τη σφοδρή βροχόπτωση των τελευταίων ωρών, που μετέτρεψε δρόμους σε χειμάρρους και επανέφερε στο προσκήνιο τον διαχρονικό κίνδυνο των υπερχειλίσεων. Τα μεγαλύτερα προβλήματα καταγράφηκαν σε ρέματα και... ποτάμια του Λεκανοπεδίου, με κατοίκους να ζουν ώρες αγωνίας βλέποντας το νερό να ανεβαίνει επικίνδυνα.

Τα ρέματα που «διεκδικούν» τον χαμένο τους χώρο

Κάθε φορά που η Αττική πλήττεται από ισχυρά καιρικά φαινόμενα, το ίδιο ερώτημα επιστρέφει: γιατί πλημμυρίζουμε τόσο εύκολα; Η απάντηση βρίσκεται στα δεκάδες ρέματα και ποτάμια του Λεκανοπεδίου, πολλά από τα οποία λειτουργούν πλέον ως «ωρολογιακές βόμβες». Πρόκειται για φυσικά υδατορέματα που έχασαν τον χώρο τους μέσα από δεκαετίες άναρχης δόμησης, επιχωματώσεων και πρόχειρων παρεμβάσεων, με αποτέλεσμα να απειλούν σήμερα ζωές και περιουσίες.

• Κηφισός: ο μεγάλος αστικός κίνδυνος

Ο Κηφισός είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το μεγαλύτερο ποτάμι της Αττικής έχει μετατραπεί σε κλειστό αγωγό, περικυκλωμένο από δρόμους, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και κατοικίες. Σε περιόδους έντονης βροχόπτωσης, η στάθμη του ανεβαίνει επικίνδυνα, καθώς τα νερά δεν έχουν πού να εκτονωθούν. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ένα ακραίο επεισόδιο θα μπορούσε να προκαλέσει εκτεταμένες πλημμύρες σε περιοχές όπως το Μοσχάτο, το Ρέντη και τμήματα της δυτικής Αθήνας, με ανυπολόγιστες συνέπειες για την κυκλοφορία και την ασφάλεια των κατοίκων.

• Ιλισός και Ποδονίφτης: ποτάμια που «θάφτηκαν»

Ο Ιλισός και ο Ποδονίφτης είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα ρεμάτων που καλύφθηκαν ή περιορίστηκαν δραστικά. Αν και σήμερα δεν είναι ορατά σε μεγάλο μέρος της διαδρομής τους, εξακολουθούν να μεταφέρουν τεράστιους όγκους νερού. Σε έντονες βροχές, η πίεση στους αγωγούς αυξάνεται, με αποτέλεσμα πλημμυρικά φαινόμενα σε γειτονιές όπως η Νέα Φιλαδέλφεια, τα Πατήσια και περιοχές της Καλλιθέας. Η «εξαφάνισή» τους από τον αστικό χάρτη δεν σήμαινε και εξάλειψη του κινδύνου, απλώς τον μετέφερε κάτω από το έδαφος.

Ποδονίφτης: Το «αόρατο» ρέμα που ανεβάζει επικίνδυνα στάθμη σε κάθε νεροποντή(EUROKINISSI)

• Πικροδάφνη: οικολογικός θησαυρός και ταυτόχρονα απειλή

Το ρέμα της Πικροδάφνης θεωρείται ένα από τα τελευταία μεγάλα ανοιχτά ρέματα της Αττικής με σημαντική οικολογική αξία. Παράλληλα, όμως, αποτελεί και μία από τις πιο επικίνδυνες εστίες πλημμυρικού κινδύνου. Οι όχθες του έχουν υποστεί σοβαρή διάβρωση, ενώ σε πολλά σημεία κατοικίες βρίσκονται σε απόσταση αναπνοής από την κοίτη. Οι καθιζήσεις που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια δεν οφείλονται μόνο στις πρόσφατες κακοκαιρίες, αλλά σε συσσωρευμένα προβλήματα δεκαετιών. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι χωρίς ολοκληρωμένο σχέδιο αντιπλημμυρικής προστασίας, η περιοχή θα συνεχίσει να κινδυνεύει.

Πικροδάφνη: Το ρέμα που συνδυάζει οικολογική αξία και σοβαρό πλημμυρικό κίνδυνο(EUROKINISSI)

• Σαρανταπόταμος και ρέματα Δυτικής Αττικής

Στη Δυτική Αττική, ο Σαρανταπόταμος, το ρέμα Σούρες και άλλα μικρότερα υδατορέματα έχουν συνδεθεί με τις πιο θανατηφόρες πλημμύρες των τελευταίων δεκαετιών. Στη Μάνδρα, τα νερά «βρήκαν» τον παλιό τους δρόμο μέσα από βιομηχανικές ζώνες και κατοικημένες περιοχές, με τραγικό απολογισμό. Το πρόβλημα εδώ είναι διπλό: αφενός η έλλειψη επαρκών έργων διευθέτησης, αφετέρου η εκτεταμένη δόμηση μέσα ή δίπλα στις κοίτες. Κάθε δυνατή βροχή αρκεί για να μετατρέψει τα ρέματα σε ορμητικούς χειμάρρους.

• Ραφήνας και Ανατολική Αττική

Το ρέμα της Ραφήνας αποτελεί επίσης σημείο έντονης ανησυχίας. Παρότι έχει χαρακτηριστεί περιοχή ιδιαίτερου περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, οι παρεμβάσεις που έχουν γίνει κατά καιρούς έχουν περιορίσει τον φυσικό του χώρο. Οι περιβαλλοντικοί φορείς προειδοποιούν ότι η τσιμεντοποίηση της κοίτης δεν λύνει το πρόβλημα, αλλά το μεταφέρει, αυξάνοντας τον κίνδυνο πλημμύρας σε χαμηλότερες περιοχές και στον αστικό ιστό.

Εκεί όπου επιβεβαιώνεται ο μεγαλύτερος πλημμυρικός κίνδυνος

Γιατί η Αττική πλημμυρίζει τόσο εύκολα

Σύμφωνα με μελέτες, μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα το μεγαλύτερο μέρος του βρόχινου νερού απορροφούταν από το έδαφος. Σήμερα, με την εκτεταμένη κάλυψη από άσφαλτο και μπετόν, τα νερά δεν βρίσκουν διέξοδο. Τα ρέματα, που άλλοτε λειτουργούσαν ως φυσικές «βαλβίδες ασφαλείας», έχουν περιοριστεί ή εξαφανιστεί. Το αποτέλεσμα είναι ένα Λεκανοπέδιο που αντιδρά βίαια σε κάθε έντονη βροχόπτωση, με πλημμύρες, εγκλωβισμούς και, δυστυχώς, ανθρώπινες απώλειες.

Ένα πρόβλημα που απαιτεί πολιτικές αποφάσεις

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Η πραγματική αντιμετώπιση απαιτεί:

• αποκατάσταση και προστασία των φυσικών κοίτων,
• σοβαρά και όχι αποσπασματικά αντιπλημμυρικά έργα,
• περιορισμό της δόμησης κοντά στα ρέματα,
• και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό με βάση τα νέα δεδομένα της κλιματικής κρίσης.

Μέχρι τότε, τα ρέματα της Αττικής θα συνεχίσουν να λειτουργούν ως σιωπηλές απειλές, έτοιμες να «εκραγούν» με την επόμενη δυνατή βροχή.

https://www.athensmagazine.gr/