Η κατάρρευση του προγράμματος «Περιβάλλον και κλιματική αλλαγή» του ΕΣΠΑ 2021-2027 με τρομακτικές υπερβάσεις προϋπολογισμού, «βάλτωμα» δράσεων και έργα εκλογικής περιφέρειας του Νίκου Παπαθανάση
Μεταξύ των 6.000 αναφορών που έλαβε πέρυσι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία,
υπάρχουν και αναφορές σχετικές με το Ταμείο Ανάκαμψης, είπε η Ευρωπαία εισαγγελέας Λάουρα Κοβέσι απαντώντας σε ερώτηση αν έχει σχηματιστεί φάκελος για τα έργα του ελληνικού Σχεδίου Ανάκαμψης. Ανεπισήμως πλην σαφώς, το κεφάλαιο πιθανής έρευνας της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για τα έργα του ελληνικού Ταμείου Ανάκαμψης έχει ανοίξει.Στο πλαίσιο αυτό, είναι βέβαιο ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και οι λοιπές ευρωπαϊκές ελεγκτικές αρχές θα ασχοληθούν και με τα ελληνικά πεπραγμένα όσον αφορά συνολικά τα συγχρηματοδοτούμενα έργα, επομένως και τα έργα του ΕΣΠΑ. Το κλίμα καχυποψίας που επικρατεί στις Βρυξέλλες για τις ελληνικές διαχειριστικές μεθόδους στον τομέα των συγχρηματοδοτούμενων έργων είναι βέβαιο ότι κάνει ακόμη πιο μεθοδική τη σχετική έρευνα.
Αποκτά λοιπόν πολύ μεγαλύτερη σπουδαιότητα ο δημοκρατικός έλεγχος -και από τον ελληνικό Τύπο- των κυβερνητικών πεπραγμένων στον τομέα αυτόν. Οχι μόνο ούτε κυρίως με το κίνητρο των εισαγγελικών αρχών, που είναι ταγμένες να αντιμετωπίζουν τη διαφθορά, αλλά και επί της ουσίας: ο τρόπος που σχεδιάζονται και υλοποιούνται τα συγχρηματοδοτούμενα έργα (Ταμείο Ανάκαμψης και ΕΣΠΑ) έχει τα προσδοκώμενα ευεργετικά αποτελέσματα για την ελληνική οικονομία, την απαιτούμενη προστιθέμενη αξία, τις θετικές επιπτώσεις για τον ελληνικό λαό ή σπαταλώνται από ανικανότητα ή προς εξυπηρέτηση ημετέρων;
Πρόγραμμα… θαυμάτων
Από αυτή την άποψη, εξετάζουμε το πρόγραμμα του ΕΣΠΑ 2021-2027 «Περιβάλλον και κλιματική αλλαγή», το οποίο αποδεικνύεται πρόγραμμα… θαυμάτων. Συγκεκριμένα:
1. Πρόγραμμα μονοθεματικό
Το πρόγραμμα έχει συνολικό προϋπολογισμό 3,6 δισ. ευρώ και προοριζόταν να κομίσει υψηλή προστιθέμενη αξία στην οικονομία σε κρίσιμους τομείς: Ενέργεια-Ενεργειακές διασυνδέσεις, Πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση, Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, Αστικό περιβάλλον, Κυκλική οικονομία, Διαχείριση αποβλήτων, Βιώσιμη διαχείριση υδάτων-λυμάτων, Προστασία της βιοποικιλότητας.
Αντ’ αυτών, ο κυβερνητικός σχεδιασμός έχει καταστήσει το πρόγραμμα έντονα μονοθεματικό. Συγκεκριμένα, έχουν ενταχθεί προς χρηματοδότηση 145 έργα στην Προτεραιότητα 1 «Ενεργειακή απόδοση - Προώθηση ΑΠΕ - Ενεργειακές υποδομές» (πάνω από το 50%) και 138 έργα σε όλες τις υπόλοιπες προτεραιότητες. Απολύτως κρίσιμοι τομείς όπως η διαχείριση αστικών λυμάτων και υδάτινων πόρων, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (αντιπλημμυρικά κ.λπ. έργα), η βιώσιμη διαχείριση και ανθεκτικότητα υδάτινων πόρων, η διαχείριση αποβλήτων-μετάβαση στην κυκλική οικονομία, η πρόσβαση σε προσιτή και βιώσιμη στέγαση έχουν υποτιμηθεί πλήρως.
Οι λόγοι δεν είναι δύσκολο να εντοπιστούν. Η ενεργειακή αναβάθμιση και απόδοση κατοικιών (με τα διάφορα «Εξοικονομώ», «Ανακαινίζω-νοικιάζω») καθώς και η ενεργειακή αναβάθμιση δημόσιων κτιρίων είναι πιο εύκολο να σχεδιαστούν, δίνουν πολύ μεγάλα περιθώρια οργάνωσης πελατειακών σχέσεων (με ψηφοφόρους, εταιρείες, δήμους) και τελικά έχουν υψηλή (προ)εκλογική προστιθέμενη αξία.
Το τι θα συμβεί με μελλοντικές καταστροφές λόγω πλημμυρών, τι θα απογίνουν όσοι δεν έχουν πρόσβαση σε προσιτή και βιώσιμη στέγαση, τι θα γίνει με τους υδάτινους πόρους και τη διαχείριση αποβλήτων… θα δούμε όταν ανακύψουν τα προβλήματα – τα οποία, εξάλλου, πιθανότατα θα διαχειριστεί κάποια άλλη κυβέρνηση…
2. Υπερβάσεις αρχικού προϋπολογισμού έως… 6.000%!
Στο πλαίσιο του προγράμματος έχουν εκδοθεί ήδη 20 προσκλήσεις για την Προτεραιότητα 1. Ενώ όμως είναι υποχρεωτικό βάσει του Κανονισμού να αναγράφεται ξεκάθαρα ο διαθέσιμος προϋπολογισμός, αντί τέτοιας ξεκάθαρης αναγραφής βρίσκουμε… ελαστικές υποσημειώσεις του τύπου «Στο πλαίσιο της παρούσας πρόσκλησης θα ενεργοποιηθεί υπερδέσμευση έως μέγιστο ποσό ένταξης επιλέξιμης δημόσιας δαπάνης…» ή «Στο πλαίσιο της παρούσας πρόσκλησης θα ενταχθούν πράξεις έως το ύψος της εγκεκριμένης υπερδέσμευσης, συνεπώς το μέγιστο ποσό εντάξεων ανέρχεται σε…».
Αυτή η διαχειριστική ακροβασία έχει την εξής συνέπεια: ενώ ο διαθέσιμος προϋπολογισμός των 20 προσκλήσεων ανέρχεται σε 584.929.319,07 ευρώ, μέσω των υπερδεσμεύσεων μπορούν να ενταχθούν έργα συνολικής χρηματοδοτικής δαπάνης 1.088.645.381,33 ευρώ - αύξηση πάνω από 80% σε σχέση με τον προϋπολογισμό!
Πέρα από τη θεσμική ακροβασία, τίθεται το καίριο ερώτημα: Υπάρχουν αυτά τα χρήματα ή θα καλυφθούν από τον προϋπολογισμό (ΠΔΕ);
Το αποτέλεσμα των υπερδεσμεύσεων φαίνεται στον παρατιθέμενο πίνακα. Σε κάποιες περιπτώσεις, όπως στη δράση «Ολοκλήρωση των τμηματοποιημένων έργων ενεργειακής αναβάθμισης νοσοκομείων και ΑΕΙ», το ποσοστό υπερδέσμευσης είναι αδιανόητα μεγάλο, φτάνοντας το 6.000%!
Αραγε τι θα αποφανθεί γι’ αυτό η εκ των υστέρων έρευνα των ευρωπαϊκών αρχών;
3. Εργα εκλογικής περιφέρειας… Νίκου Παπαθανάση
Ομως εκεί που πραγματικά γίνεται «χαμός» είναι στις εντάξεις έργων που αφορούν «Ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων κεντρικής διοίκησης και ΟΤΑ». Στην αρχική πρόσκληση που υπέγραψε στις 4/4/2024 ο τότε ειδικός γραμματέας κ. Ζερβός, η δράση αφορούσε «ιδιαίτερα ενεργοβόρα, εμβληματικά κτίρια ιδιαίτερης πολιτιστικής και ιστορικής αξίας». Σε αντίθεση με αυτή την αρχική «εντολή», εντάσσονται πλέον σωρηδόν έργα που δεν έχουν καμία σχέση. Εχουν όμως απόλυτη σχέση με τον Βόρειο Τομέα όπου εκλέγεται ο κύριος Παπαθανάσης.
Παραδείγματα:
α) Ενεργειακή αναβάθμιση του κτιρίου δημαρχείου Νέας Φιλαδέλφειας-Νέας Χαλκηδόνας, προϋπολογισμού δαπάνης 952.000 ευρώ
β) Ενεργειακή αναβάθμιση Κέντρου Νεότητας Ανω Λιοσίων, προϋπολογισμού 1.455.000 ευρώ
γ) Ενεργειακή αναβάθμιση δημαρχείου Αμαρουσίου, προϋπολογισμού 3.198.000 ευρώ
δ) Ενεργειακή αναβάθμιση του κτιρίου Κοινωνικών Υπηρεσιών επί της οδού Γεωργαντά στην Κηφισιά, προϋπολογισμού 1.380.000 ευρώ
ε) Ενεργειακή αναβάθμιση στο Κέντρο Κοινωνικής Φροντίδας επί της οδού Κισσάβου στα Βριλήσσια, προϋπολογισμού 556.000 ευρώ. Οι υπερδεσμεύσεις χωρίς εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, οι χαοτικές διαδικασίες και ο (προ)εκλογικός ζήλος έχουν, μεταξύ άλλων, αποτέλεσμα διάφορα… πλουσιοπάροχα έργα που ανακοινώνονται με τυμπανοκρουσίες να βαλτώνουν.
● Η δράση βελτίωσης ενεργειακής απόδοσης και ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων κατοικιών (το γνωστό μας «Εξοικονομώ») ούτε έχει ξεκινήσει ούτε έχει δοθεί ένα χρονοδιάγραμμα για την έκδοση της προκήρυξης. Βέβαια, εδώ «σέρνεται» ακόμη το «Εξοικονομώ» του Ταμείου Ανάκαμψης και ακόμη ψάχνουν τα λεφτά τους οι δυστυχείς επενδυτές…
● Η δράση «Ανακαίνιση ιδιωτικών ακινήτων με ήπια ενεργειακή αναβάθμιση» σε ανοιχτά ή κλειστά ακίνητα με επιφάνεια έως 120 τ.μ. για τα οποία έχει εκδοθεί οικοδομική άδεια έως 31.12.1990. Η συγκεκριμένη δράση δεν έχει ξεκινήσει, έχει κάνει όμως τον κύκλο της η προπαγάνδισή της – ξαναψηφίστε μας να υλοποιηθεί…
Η δήλωση της Λάουρα Κοβέσι για το Ταμείο Ανάκαμψης
«Ναι, έχουμε λάβει αναφορές για το πώς ξοδεύτηκαν τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης […] Σε κάποιες περιπτώσεις οι καταγγελίες είναι σοβαρές […] έχουμε ακόμη και πληροφοριοδότες που γνωρίζουν από μέσα πώς μια διαδικασία υποβολής προσφορών περιορίστηκε ώστε να κερδίσουν συγκεκριμένες ιδιωτικές εταιρείες […] Σε κάποιες περιπτώσεις έχουμε από ιδιώτες αρκετά στοιχεία, ακόμη και με έγγραφα».
«Trust Your Stars»: 40 εκατ. ευρώ για έργο που δεν ξεκίνησε;
Το Πρόγραμμα Εμπιστοσύνη στα Αστέρια μας-Trust Your Stars (Κωδικός ΟΠΣ ΤΑ 5180664) του Ταμείου Ανάκαμψης αφορά την ενίσχυση της έρευνας υψηλού επιπέδου στην Ελλάδα. Αντί όμως να υπηρετήσει αυτόν τον κρίσιμο στόχο, έχει αναδειχθεί σε εμβληματική περίπτωση του απίστευτου «μαγειρείου» που επικρατεί, με κυβερνητική ευθύνη, στα συγχρηματοδοτούμενα έργα. Εντάχθηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης το 2022, οι προτάσεις αξιολογήθηκαν τον… Ιούλιο του 2025 και αργότερα, το φθινόπωρο του 2025, εξετάζονταν οι ενστάσεις, επρόκειτο να μεταπηδήσει στο ΕΣΠΑ, πλην όμως δεν έχει ενταχθεί. Ως εδώ, θα μιλούσε κάποιος για ανευθυνότητα, «μπάχαλο» κ.λπ.
Στα τέλη του 2024, όταν αποδεδειγμένα το έργο δεν είχε καν εκκινήσει, καταγράφονταν πληρωμές ύψους 40 εκατ. ευρώ, περίπου το ήμισυ του συνολικού του προϋπολογισμού. Σε δημοσίευμά μας όπου αναδείξαμε αυτό το υπόπτως παράδοξο γεγονός, ο αρμόδιος υπουργός Νίκος Παπαθανάσης απέφυγε να απαντήσει. Ισως αναγκαστεί να το πράξει αν ερωτηθεί… αρμοδίως.
Με την απόφαση αρ. πρωτ. 364 στις 10/2/2025 του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, της Γ.Γ. ΠΔΕ και Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης (ΑΔΑ: 93ΞΛΗ-Υ1), την οποία υπογράφει ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης, φαίνεται, στη σελίδα 6 κωδικός έργου 2022ΤΑ04700019, ότι το έργο Trust You Stars έχει πληρωμές 40.417.725,60 ευρώ μέχρι την 31/12/2024. Στο σύνολό τους, οι πληρωμές που καταγράφονται στην απόφαση έχουν περιληφθεί στο αίτημα πληρωμής προς την Ε.Ε. της 20/12/2024 που εγκρίθηκε από την Επιτροπή τον Μάρτιο του 2025.
https://www.efsyn.gr/