Η (πολυαναμενόμενη) ψηφοφορία για την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων δεν… χάθηκε απλώς από το πρόγραμμα της Κνεσέτ. Ανεστάλη, αφήνοντας την ομόφωνη απόφαση της ισραηλινής κυβέρνησης χωρίς την κοινοβουλευτική κύρωση που απαιτείται για να ολοκληρωθεί η θεσμική διαδικασία.
Η εξέλιξη επιβεβαιώνει ότι πίσω από την καθυστέρηση υπήρχε ουσιαστικό διπλωματικό παρασκήνιο και μετατρέπει μια απόφαση που παρουσιάστηκε ως «ηθικό και ιστορικό καθήκον» σε χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η ιστορική μνήμη μπορεί να εντάσσεται στους περιφερειακούς συσχετισμούς ισχύος.
Σύμφωνα με το JNS, Ισραηλινός αξιωματούχος επιβεβαίωσε στις 12 Ιουλίου ότι η προγραμματισμένη ψηφοφορία στην Κνεσέτ έχει ανασταλεί. Επίσημη αιτιολογία δεν δόθηκε, ενώ εκπρόσωπος του υπουργού Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ δεν απάντησε στα αιτήματα του ισραηλινού για σχόλιο.
Με το κοινοβούλιο να εισέρχεται στη θερινή διακοπή των εργασιών του και να μην αναμένεται να συνεδριάσει ξανά πριν από τις βουλευτικές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, η διαδικασία μεταφέρεται πλέον, στην καλύτερη περίπτωση, στη νέα Κνεσέτ.
Πρακτικά, η σημερινή κοινοβουλευτική σύνθεση δεν πρόκειται να ολοκληρώσει την αναγνώριση.
Από την «ηθική υποχρέωση» στο πάγωμα
Στις 28 Ιουνίου, η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου είχε εγκρίνει ομόφωνα την πρόταση του Γκίντεον Σάαρ για την επίσημη αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων.
«Δεν είναι ποτέ αργά για να πράξεις το σωστό», είχε δηλώσει τότε ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών, χαρακτηρίζοντας την αναγνώριση ηθική υποχρέωση του εβραϊκού κράτους και καταγγέλλοντας την οργανωμένη πολιτική άρνησης και διαστρέβλωσης της ιστορικής αλήθειας από την Τουρκία.
Η πρόταση επρόκειτο στη συνέχεια να τεθεί προς ψήφιση στην Ολομέλεια της Κνεσέτ. Ισραηλινά Μέσα μετέδιδαν ότι αυτό θα συνέβαινε μέσα στην πρώτη εβδομάδα του Ιουλίου, χωρίς ωστόσο η ψηφοφορία να πραγματοποιηθεί.
Μέχρι πριν από λίγες ημέρες, το μόνο επισήμως επιβεβαιωμένο στοιχείο ήταν ότι η ψηφοφορία δεν είχε γίνει και ότι δεν είχε ανακοινωθεί νέα ημερομηνία. Η πληροφορία του JNS αλλάζει πλέον τα δεδομένα: η διαδικασία δεν καθυστέρησε απλώς, αλλά παγώνει με πολιτική απόφαση.
Μήνυμα προς τον Ερντογάν
Η κυβερνητική πρωτοβουλία είχε εξαρχής έντονο γεωπολιτικό αποτύπωμα. Η ισραηλινή κυβέρνηση προχώρησε στην αναγνώριση σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις της με την Άγκυρα βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλό σημείο, λόγω του πολέμου στη Γάζα και των συνεχών επιθέσεων του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά του Ισραήλ.
Η χρονική συγκυρία είχε οδηγήσει αναλυτές στην εκτίμηση ότι η Γενοκτονία των Αρμενίων χρησιμοποιήθηκε από το Ισραήλ και ως μοχλός πίεσης προς την Τουρκία – ως απάντηση στις κατηγορίες του Ερντογάν ότι το Ισραήλ διαπράττει γενοκτονία στη Γάζα.
Η Άγκυρα αντέδρασε οργισμένα. Ο Τούρκος πρόεδρος απέρριψε την ισραηλινή απόφαση, επανέλαβε την πάγια τουρκική θέση άρνησης της Γενοκτονίας και κατηγόρησε το Ισραήλ ότι επιχειρεί να αποσπάσει την προσοχή από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα.
Το πάγωμα της ψηφοφορίας δείχνει ωστόσο ότι το μήνυμα προς την Τουρκία είχε όρια. Όταν η πρωτοβουλία άρχισε να επηρεάζει ευρύτερες ισορροπίες –τις σχέσεις με το Αζερμπαϊτζάν, τις επαφές Άγκυρας και Ουάσινγκτον και τη διαχείριση της νέας έντασης με το Ιράν–, η «ηθική υποχρέωση» παραχώρησε τη θέση της στον διπλωματικό υπολογισμό.
Η «κόκκινη γραμμή» του Αζερμπαϊτζάν
Κρίσιμος φαίνεται να είναι ο ρόλος του Αζερμπαϊτζάν, το οποίο διατηρεί στενή συμμαχία τόσο με την Τουρκία όσο και με το Ισραήλ.
Λίγες ημέρες μετά την απόφαση της ισραηλινής κυβέρνησης, το Ynet αποκάλυψε ότι η κρίση στις σχέσεις Ισραήλ και Αζερμπαϊτζάν ήταν πολύ βαθύτερη από όσο είχε γίνει δημοσίως γνωστό.
Αξιωματούχοι που γνωρίζουν τις διμερείς σχέσεις δήλωσαν ότι το Μπακού θεωρούσε την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων ως «υπέρβαση κόκκινης γραμμής». Η αζερική πλευρά φέρεται επίσης να εξέφρασε έντονη δυσαρέσκεια επειδή πληροφορήθηκε την ισραηλινή απόφαση αφότου αυτή είχε ήδη δημοσιοποιηθεί, αντί να έχει προηγηθεί συνεννόηση.
Για το Ισραήλ, το Αζερμπαϊτζάν δεν αποτελεί έναν συνηθισμένο διπλωματικό εταίρο. Οι δύο χώρες έχουν αναπτύξει στρατηγική συνεργασία στους τομείς της ασφάλειας και της ενέργειας, ενώ το Μπακού έχει διατηρήσει στενές σχέσεις με το Ισραήλ ακόμη και σε περιόδους έντονης περιφερειακής σύγκρουσης και πίεσης από το Ιράν.
Η εξέλιξη δίνει νέα βαρύτητα στους ισχυρισμούς που είχαν προηγουμένως δημοσιευτεί σε αζερικά Μέσα, σύμφωνα με τους οποίους η διαδικασία είχε μπλοκαριστεί έπειτα από παρεμβάσεις του Μπακού.
Το Modern.az, επικαλούμενο τον Ισραηλινό πολιτικό αναλυτή Ίγκορ Ρόιταπελ, είχε υποστηρίξει ότι η ισραηλινή κυβέρνηση επανεκτίμησε την πρωτοβουλία, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία των στρατηγικών της σχέσεων με το Αζερμπαϊτζάν.
Οι πληροφορίες αυτές δεν έχουν επιβεβαιωθεί επισήμως από την ισραηλινή κυβέρνηση ή την Κνεσέτ. Η αναστολή της ψηφοφορίας, όμως, επιβεβαιώνει ότι η αρχική πολιτική απόφαση άλλαξε πριν φτάσει στο κοινοβούλιο.
Ο παράγοντας F-35 και η νέα ένταση με το Ιράν
Το JNS εντάσσει την αναστολή της ψηφοφορίας στην Κνεσέτ σε ένα ευρύτερο διπλωματικό σκηνικό.
Η απόφαση ελήφθη σε μια περίοδο νέας περιφερειακής έντασης γύρω από το Ιράν, αλλά και λίγες ημέρες μετά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία, κατά την οποία η Άγκυρα πίεσε τον Ντόναλντ Τραμπ να εγκρίνει την επανένταξή της στο πρόγραμμα ή την απόκτηση αμερικανικών μαχητικών F-35.
Δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση ότι το ζήτημα των F-35 συνδέεται άμεσα με την αναβολή της ψηφοφορίας. Εντούτοις, η χρονική σύμπτωση ενισχύει την εικόνα μιας προσπάθειας να περιοριστεί ένα ακόμη μέτωπο έντασης ανάμεσα στο Ισραήλ και την Τουρκία, σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να διαχειριστούν ταυτόχρονα την Άγκυρα, την Τεχεράνη και τις ισραηλινές ανησυχίες ασφαλείας.
Το ίδιο το JNS σημειώνει ότι το πάγωμα θα μπορούσε να εντάσσεται σε μια ευρύτερη διεθνή προσπάθεια αποκλιμάκωσης των ισραηλινοτουρκικών σχέσεων εν μέσω περιφερειακής αναταραχής.
Η ψυχρή στάση του Ερεβάν
Αίσθηση είχε προκαλέσει και η ιδιαίτερα προσεκτική αντίδραση της ίδιας της Αρμενίας.
Ο πρωθυπουργός Νικόλ Πασινιάν απέφυγε να χαιρετίσει την απόφαση της ισραηλινής κυβέρνησης, δηλώνοντας ότι το Ερεβάν δεν επιθυμεί να εμπλακεί στην «εργαλειοποίηση της Γενοκτονίας των Αρμενίων».
«Πιστεύουμε ότι η αποφυγή εμπλοκής στο ζήτημα της εργαλειοποίησης της Γενοκτονίας των Αρμενίων εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Δημοκρατίας της Αρμενίας», ανέφερε.
Η τοποθέτηση συνδέεται με τη στρατηγική της κυβέρνησης Πασινιάν, η οποία επιδιώκει την εξομάλυνση των σχέσεων με την Τουρκία και την ολοκλήρωση μιας συμφωνίας ειρήνης με το Αζερμπαϊτζάν.
Το Ερεβάν έδειξε, με άλλα λόγια, ότι δεν ήθελε η αναγνώριση να χρησιμοποιηθεί ως ισραηλινό όπλο εναντίον της Άγκυρας, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η Αρμενία επιχειρεί να περιορίσει τις εντάσεις με τους δύο βασικούς της αντιπάλους.
https://www.pontosnews.gr/