Υπάρχει ένας απλός τρόπος για να καταλάβει κανείς τι συμβαίνει πραγματικά στην αγορά: να αφήσει στην άκρη τις ανακοινώσεις, τις «συμφωνίες κυρίων», τα «καλά νέα» και τα κυβερνητικά πανηγύρια και να κοιτάξει τι πληρώνει ο καταναλωτής.
Και εκεί η εικόνα γίνεται πολύ λιγότερο αισιόδοξη. Γιατί μπορεί η κυβέρνηση να ανακοινώνει κάθε τόσο συμφωνίες με βιομηχανίες, προμηθευτές και σούπερ μάρκετ, μπορεί να μιλά για χιλιάδες προϊόντα που μειώθηκαν και μπορεί σήμερα ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος να προαναγγέλλει νέες μειώσεις από τις 31 Αυγούστου, όμως υπάρχει ένα αδιαμφισβήτητο δεδομένο: οι τιμές που πληρώνει η ελληνική οικογένεια παραμένουν πολύ υψηλότερες από εκείνες που πλήρωνε πριν από το μεγάλο κύμα ακρίβειας.
Ο πληθωρισμός έπεσε. Οι τιμές όμως δεν γύρισαν πίσω
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο επικοινωνιακό μπέρδεμα της τελευταίας τριετίας. Η κυβέρνηση μπορεί δικαίως να επικαλείται ότι ο ετήσιος πληθωρισμός έχει υποχωρήσει από τα υψηλά επίπεδα της προηγούμενης περιόδου. Όμως η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού δεν σημαίνει αποκλιμάκωση των τιμών. Σημαίνει ότι οι τιμές αυξάνονται με μικρότερο ρυθμό.
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ είναι αποκαλυπτικά. Ο μέσος ετήσιος πληθωρισμός ήταν 3,5% το 2023, 2,7% το 2024 και 2,5% το 2025. Δηλαδή, ακόμα και όταν ο πληθωρισμός υποχώρησε, οι τιμές συνέχισαν να προστίθενται πάνω στις ήδη αυξημένες τιμές.
Αυτό δημιουργεί μια τεράστια διαφορά ανάμεσα σε αυτό που ακούει ο πολίτης και σε αυτό που βλέπει στο πορτοφόλι του. Ο πληθωρισμός πέφτει. Η ακρίβεια μένει. Και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα με την επικοινωνιακή επίκληση κάθε νέας «συμφωνίας».
Το νέο αφήγημα των μειώσεων
Τώρα η κυβέρνηση περνά στο επόμενο κεφάλαιο. Ο Τάκης Θεοδωρικάκος έχει ανακοινώσει ότι από τις 31 Αυγούστου ξεκινά εθνική πρωτοβουλία για μειώσεις τιμών σε βασικά προϊόντα. Η τελική λίστα, ωστόσο, δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.
Η συμμετοχή των επιχειρήσεων προβλέπει μείωση τουλάχιστον 5%, ενώ σε ορισμένα προϊόντα οι μειώσεις μπορεί να είναι διψήφιες. Η διάρκεια θα είναι από δύο έως τέσσερις μήνες. Ο υπουργός μάλιστα υποστηρίζρι ότι για ένα νοικοκυριό η εξοικονόμηση μπορεί να φτάσει τα 40-50 ευρώ τον μήνα. Εδώ όμως βρίσκεται η ουσία: Τα 40-50 ευρώ δεν αποτελούν μέχρι σήμερα καταγεγραμμένη εξοικονόμηση.
Είναι κυβερνητική εκτίμηση για μια πρωτοβουλία που ακόμη δεν έχει εφαρμοστεί. Η ίδια η κυβέρνηση παραδέχεται ότι η τελική λίστα των προϊόντων και τα ακριβή ποσοστά των μειώσεων θα οριστικοποιηθούν τις επόμενες ημέρες. Άρα ο λογαριασμός θα πρέπει να γίνει μετά την εφαρμογή και όχι πριν.
Οι 2.000 κωδικοί και η μεγάλη διαφορά
Η κυβέρνηση έχει ήδη ένα επιχείρημα: περίπου 2.000 κωδικοί προϊόντων έχουν παρουσιάσει μειώσεις, τις οποίες συνδέει με την εφαρμογή του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους. Ο ίδιος ο Θεοδωρικάκος υποστηρίζει ότι το μέτρο οδήγησε σε μειώσεις τιμών σε περίπου 2.000 προϊόντα. Και ασφαλώς, εάν ένας κωδικός μειώθηκε, αυτό είναι πραγματική μείωση για τον συγκεκριμένο κωδικό.
Το ερώτημα όμως είναι άλλο: Πόσο μειώθηκε το συνολικό κόστος του καλαθιού της οικογένειας; Γιατί άλλο είναι να μειωθεί ένα προϊόν κατά 6% και άλλο να μειωθεί κατά 6% ο λογαριασμός του σούπερ μάρκετ. Η ίδια η σχετική ενημέρωση για τους 2.000 κωδικούς αναφέρεται σε διατηρούμενες μειώσεις της τάξης του 6% στους συγκεκριμένους κωδικούς. Δεν σημαίνει όμως ότι όλα τα προϊόντα του σούπερ μάρκετ είναι φθηνότερα κατά 6%.
Η παγίδα του «παγώματος»
Και εδώ υπάρχει ένα ακόμη επικοινωνιακό τέχνασμα που χρειάζεται προσοχή. Το καλοκαίρι η κυβέρνηση συμφώνησε με επιχειρήσεις να μην υπάρξουν νέες αυξήσεις σε συγκεκριμένους κωδικούς και να διατηρηθούν οι μειώσεις που είχαν προηγηθεί.
Αυτό όμως είναι σταθεροποίηση, όχι μείωση. Εάν ένα προϊόν έχει ήδη ακριβύνει από 1 ευρώ σε 1,30 ευρώ και στη συνέχεια η τιμή του «παγώσει» στο 1,30 ευρώ, ο καταναλωτής δεν έχει κερδίσει 30 λεπτά. Απλώς δεν έχασε άλλα. Η διαφορά είναι τεράστια.
Από το 2023 μέχρι σήμερα η βάση έχει αλλάξει
Και αυτό είναι το σημείο που δεν μπορεί να διαγράψει καμία συμφωνία. Το 2023 ο μέσος ετήσιος πληθωρισμός ήταν 3,5%. Το 2024 ήταν 2,7%. Το 2025 ήταν 2,5%. Ακόμη και με σαφώς χαμηλότερους ετήσιους ρυθμούς, οι αυξήσεις κάθε χρονιάς προστέθηκαν η μία πάνω στην άλλη.
Επομένως, όταν σήμερα ανακοινώνεται μια μείωση 5% σε έναν αριθμό προϊόντων, ο καταναλωτής δικαιούται να ρωτήσει: 5% κάτω από ποια τιμή; Αν η τιμή έχει προηγουμένως αυξηθεί κατά 10%, 15% ή 20%, μια μεταγενέστερη μείωση δεν εξαφανίζει αυτομάτως την προηγούμενη επιβάρυνση. Και αυτός είναι ο λόγος που η συζήτηση για την ακρίβεια δεν μπορεί να περιορίζεται στο πόσοι κωδικοί μειώθηκαν μέσα σε έναν μήνα.
Οι «συμφωνίες κυρίων» δεν είναι μόνιμη πολιτική τιμών
Το πρόβλημα με τις συμφωνίες μεταξύ κυβέρνησης και αγοράς είναι ότι βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στη βούληση των επιχειρήσεων να συμμετάσχουν και να διατηρήσουν τις δεσμεύσεις τους. Ακόμη και σήμερα η νέα πρωτοβουλία περιγράφεται από το υπουργείο ως συμφωνία με βιομηχανίες, προμηθευτές, πολυεθνικές και σούπερ μάρκετ για μειώσεις τιμών. Αυτό μπορεί να αποφέρει αποτέλεσμα σε συγκεκριμένα προϊόντα.
Δεν αποτελεί όμως από μόνο του απάντηση στο δομικό πρόβλημα της ακρίβειας. Γιατί ο καταναλωτής δεν αγοράζει «2.000 κωδικούς». Αγοράζει τρόφιμα, κρέας, γαλακτοκομικά, λαχανικά, καθαριστικά, απορρυπαντικά, σχολικά είδη, καύσιμα, πληρώνει ρεύμα, ενοίκιο, μετακινήσεις και υπηρεσίες. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν το συνολικό κόστος διαβίωσης έχει μειωθεί. Και αυτό δεν αποδεικνύεται με μια λίστα προϊόντων που μειώθηκαν.
Η επικοινωνία των ποσοστών και η πραγματικότητα του ταμείου
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη πολιτική αντίφαση. Η κυβέρνηση μπορεί να λέει: «Μειώσαμε 2.000 προϊόντα». Ο καταναλωτής μπορεί να απαντήσει: «Ωραία. Πόσο μικρότερος είναι ο συνολικός λογαριασμός μου;» Η κυβέρνηση μπορεί να λέει: «Από 31 Αυγούστου θα έχουμε μειώσεις τουλάχιστον 5%».
Ο καταναλωτής μπορεί να απαντήσει: «Πόσα ευρώ θα πληρώνω λιγότερα τον μήνα και για πόσο διάστημα;» Και όταν ακούει: «40-50 ευρώ τον μήνα», η σωστή δημοσιογραφική ερώτηση είναι: «Με βάση ποιο καλάθι, ποια προϊόντα και ποιες σημερινές τιμές προκύπτει το ποσό;» Μέχρι σήμερα, η τελική λίστα της νέας πρωτοβουλίας δεν έχει οριστικοποιηθεί.
Το πραγματικό τεστ είναι η απόδειξη του σούπερ μάρκετ
Η ακρίβεια δεν μετριέται σε δελτία Τύπου. Μετριέται στην απόδειξη. Και η απόδειξη δεν ενδιαφέρεται αν μια τιμή «πάγωσε», αν μια εταιρεία συμμετείχε σε συμφωνία κυρίων ή αν ένας συγκεκριμένος κωδικός μειώθηκε 6%. Ο οικογενειακός προϋπολογισμός ενδιαφέρεται για το σύνολο. Γι’ αυτό και η μεγάλη πρόκληση για την κυβέρνηση από εδώ και πέρα δεν είναι να ανακοινώσει άλλη μία συμφωνία.
Είναι να αποδείξει ότι οι συμφωνίες αυτές μειώνουν πραγματικά και με διάρκεια το κόστος ζωής. Μέχρι τότε, οι «συμφωνίες κυρίων» κινδυνεύουν να μείνουν περισσότερο ως πολιτικό και επικοινωνιακό εργαλείο παρά ως μόνιμη λύση στο πρόβλημα της ακρίβειας. Γιατί τελικά το κρίσιμο μέγεθος δεν είναι ο πληθωρισμός της ημέρας, αλλά η τιμή που έχει μείνει στο ράφι.
Και από το 2023 μέχρι σήμερα, παρά την αποκλιμάκωση του ετήσιου ρυθμού πληθωρισμού, η βάση πάνω στην οποία αγοράζει ο Έλληνας καταναλωτής έχει ανέβει αισθητά. Η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει διαδοχικές ετήσιες αυξήσεις του γενικού ΔΤΚ και μέσο ετήσιο πληθωρισμό 3,5% το 2023, 2,7% το 2024 και 2,5% το 2025. Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα για την κυβέρνηση: όχι πόσες συμφωνίες θα ανακοινώσει, αλλά αν στο τέλος του μήνα θα περισσεύουν περισσότερα χρήματα στο πορτοφόλι της ελληνικής οικογένειας.
https://radar.gr/