Την ώρα που φούντωνε η δημόσια συζήτηση –μετά τις αποκαλύψεις του Documento– για το περιβόητο AntiΝero και τις αναδασώσεις, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας πήγε ένα βήμα παρακάτω, αφού άρχισε να διαφημίζει το επόμενο βήμα του για την εκμετάλλευση της.. ελληνικής φύσης. Ενώ δηλαδή το ΥΠΕΝ επιχειρούσε να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα με φόντο τις παραλείψεις του σχετικά με τα αντιπυρικά έργα και την αποκατάσταση των δασών, παράλληλα λάνσαρε το νέο πλαίσιο για την παρουσία των ανεμογεννητριών σχεδόν όπου υπάρχει πράσινο.
Ανακοίνωση με χαμόγελα
Ο λόγος για το νέο ειδικό xωροταξικό πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) που τέθηκε σε ισχύ από την Τετάρτη (19/8). Την ίδια μέρα το υπουργείο ανάρτησε στην επίσημη ιστοσελίδα του επιλεκτικά αποσπάσματα του πλαισίου, που όπως τονίστηκε «καθορίζει με σαφήνεια τους όρους και τις προϋποθέσεις για τη χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ και σταθμών αποθήκευσης, με επιπλέον δικλίδες ασφαλείας για την προστασία του περιβάλλοντος, των τοπικών κοινωνιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς».
Μάλιστα, η ανακοίνωση συνοδεύτηκε από μία εξαιρετικά αμήχανη φωτογραφία από τη Βουλή, που απεικονίζει περιχαρή τον Σταύρο Παπασταύρου μαζί με τους υφυπουργούς Νίκο Τσάφο και Μαριλένα Σούκουλη. Ωστόσο, πίσω από τα χαμόγελα και το καλογραμμένο δελτίο Τύπου, το οποίο δημοσιεύτηκε αυτούσιο σαν ρεκλάμα στα περισσότερα ΜΜΕ, υπάρχουν ερωτήματα. Αρκεί, φυσικά, να διαβάσει κάποιος προσεκτικά το σχετικό ΦΕΚ των 100 σελίδων.
Τι… παρέλειψαν
Απορία προκαλεί γιατί παρέλειψε να τονίσει στην ανακοίνωσή του το υπουργείο το άρθρο 5 που αναφέρει ότι «επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός δασών, δασικών και αναδασωτέων εκτάσεων, σύμφωνα με τα άρθρα 45 και 58 του ν. 998/1979 (Α΄ 289) και το άρθρο 13 του ν. 1734/1987 (Α΄ 189)».
Νομικοί κύκλοι έχουν επισημάνει στο παρελθόν ότι σύμφωνα με το άρθρο 117- παρ. 3 του Συντάγματος, από τη στιγμή που ένα δάσος καεί και κηρυχθεί υποχρεωτικά αναδασωτέο, απαγορεύεται ρητά και κατηγορηματικά η χρήση του για οποιονδήποτε άλλο σκοπό πλην της αναδάσωσης. Μάλιστα, εξηγούσαν ότι χρήσεις οι οποίες επιτρέπονται μέσα στα δάση απαγορεύονται στα αναδασωτέα μέχρι την ολοκλήρωση της αναδάσωσης. Επομένως, τα αναδασωτέα έπρεπε να παραμείνουν εκτός του πεδίου οποιασδήποτε εκμετάλλευσης. Αυτό όμως άλλαξε με την απόφαση 2499/2012 του ΣτΕ η οποία, παρά τη διάταξη του Συντάγματος, έκρινε ότι στα αναδασωτέα επιτρέπεται να εγκαθίστανται όχι μόνο ανεμογεννήτριες αλλά και κάθε έργο «το οποίο αποβλέπει στην εξυπηρέτηση ανάγκης με ιδιαίτερη κοινωνική, εθνική ή οικονομική σημασία».
Το Documento ρώτησε έμπειρους νομικούς στο περιβαλλοντικό δίκαιο γιατί δεν υπάρχει αυτή η αναφορά σήμερα στο νέο ΕΧΠ για τις ΑΠΕ. Οπως σχολιάζουν «από το 2022 υπάρχει το λεγόμενο Repower – EU που θεωρεί ότι οι ΑΠΕ είναι εξ ορισμού δημόσιου συμφέροντος. Επιπλέον, στο πλαίσιο αυτό επιτρέπεται αυτόματα η γρήγορη εγκατάσταση των ΑΠΕ». Πρόκειται για μια εξέλιξη που ήρθε μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, στο «φόντο των συσχετισμών στην ενέργεια» σημειώνουν.
Από την άλλη, δικηγόροι που ασχολούνται εδώ και δεκαετίες με περιβαλλοντικά ζητήματα υπογραμμίζουν ότι το νέο πλαίσιο θα γενικεύσει τη δυνατότητα εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στο σύνολο του ελλαδικού χώρου και θα πλήξει ακόμη περισσότερο προστατευόμενες περιοχές που εμπεριέχουν οικοτόπους προτεραιότητας και σπάνια, απειλούμενα και ενδημικά είδη…
Αλαλούμ με τα πλαίσια
Δυστυχώς όμως υπάρχουν και χειρότερα, καθώς το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ προκαλεί τεράστιο χάος. Ουσιαστικά, πλέον στην Ελλάδα δεν υπάρχει ένα ενιαίο πλαίσιο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας! Γιατί συμβαίνει αυτό από τις 19 Αυγούστου με υπογραφή Παπασταύρου; Διότι, υφιστάμενα έργα, αλλά και αυτά που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή τελούν υπό αδειοδότηση θα εξακολουθούν να διέπονται από το παλιό ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008, το οποίο όμως καταργήθηκε. Ως εκ τούτου έργα ΑΠΕ θα αδειοδοτούνται, θα κατασκευάζονται και θα λειτουργούν στην Ελλάδα χωρίς να διέπονται όμως από το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο! Το μεν παλιό ΕΧΠ του 2008 έχει πλέον καταργηθεί, το δε νέο πλαίσιο δεν εφαρμόζεται σε αυτά τα έργα. Δηλαδή, διαμορφώνεται ένα σκηνικό με ΑΠΕ δύο ταχυτήτων και διαφορετικών πλαισίων, ένα του 2008 και το άλλο του 2026.
Εν ολίγοις, προκλήθηκε ένα νομικό αλαλούμ με το πλαίσιο του 2008 που καταργήθηκε, αλλά ταυτόχρονα… ισχύει.
Αυτοαναιρέσεις
Τα παράδοξα και τα παράλογα όμως δεν σταματούν στα παραπάνω. Ακόμη και όταν προβλέπονται τοπικοί περιορισμοί στη χωροθέτηση εγκαταστάσης ΑΠΕ, λόγω ασυμβατότητας με τον χαρακτήρα συγκεκριμένων περιοχών, ορίζεται πλέον ότι δεν προκύπτει η αναγκαιότητα αποκλεισμού συνολικά της χωροθέτησης έργων ΑΠΕ στην έκταση κάθε δήμου: «Μπορεί να τίθενται περιορισμοί στη χωροθέτηση εγκαταστάσεων ΑΠΕ, εφόσον κρίνονται ασύμβατες με τον χαρακτήρα και τον προορισμό συγκεκριμένων περιοχών (ζώνες τουρισμού, αναψυχής, οικιστικές περιοχές κ.λπ»).
Ομως ακριβώς μία σειρά από κάτω διευκρινίζεται: «Σε κάθε περίπτωση πάντως, πρέπει να λαμβάνεται πρόνοια έτσι ώστε να μην αποκλείεται η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ στο σύνολο της έκτασης του ΟΤΑ»…
Από το νέο ΕΧΠ θα περίμενε κάποιος, εδικά μετά και τις φετινές καταστροφικές φωτιές, ειδική μέριμνα για τις περιοχές που κινδυνεύουν περισσότερο από πυρκαγιές, αλλά και περιορισμό των εργολαβικών δράσεων στα δάση. Επίσης, ναι μεν αυστηροποιήθηκε το πλαίσιο για τις περιοχές Natura, αλλά δεν αποκλείστηκαν τα έργα ΑΠΕ.