Σταθερή άνοδο σημειώνει στην ΕΕ η εκπαίδευση και κατάρτιση ενηλίκων την τελευταία δεκαετία, σύμφωνα με τα νέα στοιχεία της Εurostat. Το 13,7% των Ευρωπαίων ηλικίας 25 έως 64 ετών δηλώνει ότι έλαβε τυπική ή μη τυπική εκπαίδευση και κατάρτιση εντός του 2025, έναντι 10,1% το 2015. Ως τυπική λογίζεται η εκπαίδευση που παρέχεται μέσω του επίσημου συστήματος (σχολείο, πανεπιστήμιο), ενώ μη τυπική είναι κάθε άλλη οργανωμένη εκπαιδευτική δραστηριότητα π.χ. φροντιστήρια, κέντρα δια βίου μάθησης κ.λπ.
Τα υψηλότερα ποσοστά εκπαίδευσης ενηλίκων καταγράφουν η Σουηδία (38,2%), η Δανία (31%) και η Φινλανδία (28,1%). Αντίθετα, η Ελλάδα με 5,2%, βρίσκεται στην τελευταία θέση, πίσω από τη Βουλγαρία (6,1%) και την Κροατία (6,5%).
Σε σύγκριση με το 2015, η εκπαίδευση ενηλίκων αυξήθηκε σε όλες σχεδόν τις χώρες της ΕΕ, κυρίως στη Μάλτα, την Εσθονία, το Βέλγιο και τη Σλοβενία (από 10,9 ως 12,3 ποσοστιαίες μονάδες – π.μ). Οι μόνες εξαιρέσεις ήταν η Γαλλία (-3,1 π.μ.), το Λουξεμβούργο (-0,6 π.μ.) και η Δανία (-0,5 π.μ.). Η Ελλάδα σημείωσε μικρή αύξηση, μόλις κατά 1,9 ποσοστιαίες μονάδες.
Το 2025, το ποσοστό των ενηλίκων που συμμετείχαν στην εκπαίδευση και την κατάρτιση ήταν κατά 2,5 π.μ. υψηλότερο μεταξύ των γυναικών σε σύγκριση με τους άνδρες (14,9% έναντι 12,4%, αντίστοιχα). Το ποσοστό συμμετοχής των γυναικών αυξήθηκε επίσης ταχύτερα, σημειώνοντας άνοδο κατά 4 π.μ. μεταξύ του 2015 και του 2025, σε σύγκριση με 3,2 π.μ. για τους άνδρες.
Η συμμετοχή στην εκπαίδευση ενηλίκων διαφέρει επίσης ανάλογα με τον βαθμό αστικοποίησης. Οι ενήλικες που ζούσαν σε πόλεις είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να συμμετέχουν σε προγράμματα εκπαίδευσης (16,8%) από ό,τι εκείνοι που ζούσαν σε κωμοπόλεις και προάστια (12,3%) ή σε αγροτικές περιοχές (10,3%).
Ποιοτική εκπαίδευση
Η εκπαίδευση ενηλίκων, που σε πολλά επίσημα κείμενα τη συναντάμε ως «δια βίου μάθηση», περιλαμβάνεται στους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης ή ΣΒΑ (Sustainable Development Goals-SDG), που έχει υιοθετήσει η ΕΕ, ακολουθώντας την Ατζέντα 2030 του ΟΗΕ.
Συγκεκριμένα, ο ΣΒΑ 4 αποσκοπεί στη διασφάλιση πρόσβασης σε ποιοτική εκπαίδευση για όλους σε όλα τα στάδια της ζωής, καθώς και στην αύξηση του αριθμού των νέων και των ενηλίκων που διαθέτουν τις σχετικές δεξιότητες για την απασχόληση, την αξιοπρεπή εργασία και την επιχειρηματικότητα.
Η παρακολούθηση του ΣΒΑ 4 στο πλαίσιο της ΕΕ επικεντρώνεται στη βασική εκπαίδευση, την τριτοβάθμια εκπαίδευση, τη μάθηση ενηλίκων και τις ψηφιακές δεξιότητες.
H Ελλάδα βρίσκεται στην τελευταία θέση της ΕΕ στην εκπαίδευση ενηλίκων 25-64 ετών – πηγή: Eurostat
Το ελληνικό παράδοξο: Πολλοί πτυχιούχοι, λίγοι εκπαιδευόμενοι ενήλικες
Τα αποτελέσματα των εξετάσεων PISA του ΟΟΣΑ ανάμεσα σε 15χρονους μαθητές και μαθήτριες σε 91 χώρες, ανάμεσά τους και στην Ελλάδα, ήταν μια παγκόσμια ψυχρολουσία. Τα επίπεδα λειτουργικού εγγραματισμού συνεχώς διολισθαίνουν, καταγράφοντας τις χειρότερες επιδόσεις ιστορικά, από το 2000 που ξεκίνησαν οι εξετάσεις. Η μεγαλύτερη επιδείνωση σημειώθηκε στην κατανόηση κειμένου, με την Ελλάδα να μειώνει την απόσταση από τον μέσο όρο μόνο και μόνο επειδή οι υπόλοιποι κατρακύλησαν περισσότερο.
Θα ήταν ωστόσο λάθος να απομονώσουμε τα αποτελέσματα της PISA για να αποδείξουμε ότι η Eλλάδα υστερεί ως προς την πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση. Σε άλλους δεικτες, όπως το ποσοστό αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στις ηλικίες 25-34 ετών, η χώρα μας βρίσκεται μπροστά από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με 44,5%, έναντι 43,1% στην ΕΕ. Σημειώνεται ότι με βάση τη διεθνή κατηγοριοποίηση των εκπαιδευτικών προσόντων, απόφοιτοι τριτοβάθμιας θεωρούνται και όσοι έχουν πτυχίο επαγγελματικών σχολών διετούς φοίτησης (π.χ. ΣΑΕΚ). Το πρόβλημα της Ελλάδας είναι ότι έχει χαμηλή επαγγελματική απορρόφηση των νέων πτυχιούχων σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ, ενώ συνεχίζεται το brain drain.
Σε ό,τι αφορά την εκπαίδευση ενηλίκων η Ελλάδα παραμένει στην τελευταία θέση της ΕΕ, παρά τη μικρή αύξηση σε βάθος δεκαετίας.
Επεξεργασία στοιχείων: ΠΑΝΣΥΠΟ
Πώς αξιοποιήθηκαν τα χρήματα του ΤΑΑ για εκπαίδευση – κατάρτιση ενηλίκων;
Τον Ιούλιο του 2021 ο τότε υπουργός Εργασίας Κωστής Χατζηδάκης ανακοίνωσε ότι το Ταμείο Ανάκαμψης έχει εγκρίνει κονδύλια άνω του ενός δισεκατομμυρίου ευρώ για προγράμματα κατάρτισης και επανακατάρτισης εργαζομένων και ανέργων. Πέντε χρόνια μετά η Ελλάδα παραμένει ουραγός στην εκπαίδευση και κατάρτιση ενηλίκων.
Σύμφωνα με την έρευνα που παρουσίασε ο Πανελλήνιος Σύλλογος Υπαλλήλων ΟΑΕΔ (ΠΑΝΣΥΠΟ), «Η ελληνική αγορά εργασίας χωρίς φίλτρα», μόνο τα τελευταία τρία χρόνια έχουν διοχετευθεί πάνω από 500 εκατομμύρια κοινοτικών και εθνικών πόρων σε δράσεις κατάρτισης της ΔΥΠΑ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα voucher – επιταγές κατάρτισης και πιστοποίησης που εισπράττουν οι ωφελούμενοι, αφού ολοκληρώσουν τα αντίστοιχα προγράμματα που υλοποιούν ιδιώτες πάροχοι – κέντρα δια βίου μάθησης.
Τα περισσότερα κονδύλια προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Σύμφωνα με τη σελίδα της ΔΥΠΑ έχει χρηματοδοτήσει συνολικά 11 προγράμματα κατάρτισης και απασχόλησης, ως μέρος ευρύτερων έργων. Μόνο για το 2025 ανακοινώθηκαν προγράμματα κατάρτισης με χρηματοδότηση από το ΤΑΑ ύψους 680 εκατομμυρίων ευρώ. Μέρος των κονδυλίων εκτιμάται ότι έχει χαθεί, αφού με την τελευταία αναθεώρηση του Σχεδίου Ανάκαμψης απεντάχθηκαν ή περιορίστηκαν δράσεις συνολικού ύψους 260 εκατομμυρίων ευρώ, ανάμεσά τους και προγράμματα κατάρτισης ανέργων και ένταξης ευάλωτων ομάδων.
Προγράμματα κατάρτισης με χρηματοδότηση του ΤΑΑ υλοποιούν και άλλοι φορείς, π.χ. επαγγελματικά-οικονομικά επιμελητήρια, το ΙΝΕ-ΓΣΕΕ, η ΕΣΑΜΕΑ, γραμματείες υπουργείων. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν απορροφήθηκαν ή όχι στο σύνολό τους τα χρήματα αλλά αν «έπιασαν τόπο» και αν προσέφεραν ποιοτική εκπαίδευση ή όχι. Η OLAF, η υπηρεσία της Κομισιόν για την καταπολέμηση της απάτης, έχει εντοπίσει σοβαρές «δυσλειτουργίες και στρεβλώσεις» σε προγράμματα κατάρτισης στην Ελλάδα, ζητώντας να επιστραφούν κοινοτικοί πόροι ύψους 1,6 δισεκ. ευρώ.
Προγράμματα κατάρτισης και εργασία
Η ΔΥΠΑ αναφέρει ότι περισσότεροι από 260.000 άνθρωποι «βρήκαν εργασία ή διατήρησαν τη θέση τους» μέσω των σχετικών δράσεων. Πρόκειται αναμφίβολα για ένα θετικό γεγονός. Ο ΠΑΝΣΥΠΟ ωστόσο επιμένει ότι «δεν έχει δημοσιευθεί μεθοδολογία αντιπαραβολής που να επιτρέπει να γνωρίζουμε πόσοι από αυτούς θα είχαν βρει ή θα είχαν διατηρήσει εργασία και χωρίς την παρέμβαση. Άλλο η απασχόληση μετά τη συμμετοχή σε ένα πρόγραμμα και άλλο η τεκμηρίωση ότι η απασχόληση προέκυψε εξαιτίας του προγράμματος».
Η μελέτη παραπέμπει στην ανεξάρτητη αξιολόγηση του ΟΟΣΑ για τα προγράμματα κατάρτισης και επιδότησης της απασχόλησης ενηλίκων. Η αξιολόγηση βρίσκει θετικό αποτέλεσμα για όσους συμμετέχουν. Εντοπίζει ωστόσο αδυναμίες όπως η χαμηλή συμμετοχή των ανέργων και η ανισοκατανομή των πόρων.
«Δαπανήθηκαν εκατοντάδες εκατομμύρια. Υλοποιήθηκαν προγράμματα, vouchers, κατάρτιση και επιδοτήσεις. Παράλληλα, περισσότεροι από τους μισούς ανέργους παραμένουν μακροχρόνια άνεργοι, η μετάβαση από την ανεργία στην εργασία είναι πολύ χαμηλότερη από την ευρωπαϊκή, σχεδόν μία στις δύο προσλήψεις είναι μερικής ή εκ περιτροπής απασχόλησης και το μητρώο της ΔΥΠΑ εξακολουθεί να αριθμεί πάνω από 900.000 ανθρώπους. Αν μετά από όλα αυτά το βασικό κριτήριο επιτυχίας παραμένει απλώς ότι ‘έπεσε το ποσοστό ανεργίας’, τότε έχουμε μετρήσει μόνο το πιο εύκολο κομμάτι του προβλήματος και έχουμε αφήσει σχεδόν ανέγγιχτο το δυσκολότερο», καταλήγει η κριτική του ΠΑΝΣΥΠΟ.
in.gr