Την απόκτηση από την Ουκρανία συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας CROTALE NG (Next Generation: επόμενης γενεάς) ανακοίνωσε στις 25 Αυγούστου 2026 ο πρόεδρος της Βολοντίμιρ Ζελένσκι, στον απόηχο των συνόδων της άτυπης ομάδας NB8 (Nordic- Baltic Eight), που περιλαμβάνει πέντε σκανδιναβικές χώρες και των χωρών... του «συνασπισμού των προθύμων» (Coalition of the Willing), μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η χώρα μας.
Του ΚΑΥΣΙΜΑΡΧΗ
«Λάβαμε, δεν θα πω από ποιο κράτος, επιβεβαίωση για αρκετά συστήματα αεράμυνας Crotale και πυραύλους για αυτά. Και λάβαμε επίσης πυραύλους AIM. Αυτοί είναι πολύ σημαντικοί πύραυλοι για εμάς. Τους χρησιμοποιούμε για να καταρρίπτουμε εχθρικούς πυραύλους», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Την ίδια ημέρα στην ουκρανική αμυντική πύλη MILITARNYI δημοσιεύθηκε και η συνημμένη φωτογραφία, στιγμιότυπο από βίντεο, που ανάρτησε στα κοινωνικά δίκτυα το 38ο Σύνταγμα Αντιαεροπορικών Βλημάτων «αντιστράτηγος Yuri Tyutyunnyk» των ενόπλων δυνάμεων της Ουκρανίας. Ας σημειωθεί ότι στις αρχές του Φεβρουαρίου 2026 υπήρξαν δημοσιεύματα με τις πρώτες φωτογραφίες συστημάτων CROTALE NG σε ουκρανική υπηρεσία, τα οποία προσδιόριζαν ως χώρα προέλευσης τη Γαλλία. Σημειώνεται, ότι σύμφωνα με ανοικτές πηγές, συστήματα CROTALE NG διαθέτουν σε υπηρεσία οι Γαλλία, Ελλάδα, Ομάν και Φινλανδία.
Οι Ολυμπιακοί αγώνες στο Παρίσι
Σύμφωνα με δημοσιεύματα την Τρίτη 16 Ιουλίου 2024, σε συνεδρίαση το Κυβερνητικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας (ΚΥΣΕΑ) ενέκρινε τη μεταφορά μίας μονάδας πυρός του συστήματος στη Γαλλία ανταποκρινόμενο σε σχετικό αίτημα που είχε κατατεθεί επισήμως από τις γαλλικές αρχές.
Όμως, παρά αυτές τις αναφορές, εκτιμάται ότι τελικά δεν διατέθηκε η μονάδα πυρός, αλλά η ελληνική συνεισφορά στην ασφάλεια των Ολυμπιακών Αγώνων περιορίστηκε σε σημαντικό αριθμό βλημάτων VT1, περίπου το 40% των συνολικά διαθέσιμων. Σύμφωνα με ανοικτές πηγές, η Ελλάδα είχε προμηθευτεί 176 βλήματα, δηλαδή δύο φόρτους για τις κάθε μία από τις 11 μονάδες πυρός. Το αξιοσημείωτο είναι, ότι από τη δημοσιογραφική έρευνα δεν προέκυψε ότι τα βλήματα επεστράφησαν.
Η ελληνική προμήθεια του CROTALE NG
Στις 22 Ιουνίου 1999, υπεγράφη από την τότε Γενική Διεύθυνση Εξοπλισμών (ΓΔΕ, νυν ΓΔΑΕΕ) η ύψους 81,4 δις ευρώ (238.884.812,91 ευρώ) σύμβαση με τη γαλλική εταιρεία Thomson-CSF (σήμερα Thales Group) για την προμήθεια 11 μονάδων πυρός Crotale NG (εννέα για την Πολεμική Αεροπορία και δύο για το Πολεμικό Ναυτικό) και 176 βλημάτων VT1 (κατά άλλες πηγές 145) για την κάλυψη άμεσων και επιτακτικών αναγκών αντιαεροπορικής άμυνας και των δύο Κλάδων.
Η σύμβαση περιλάμβανε δικαίωμα προαίρεσης για επιπλέον επτά μονάδες πυρός και 140 βλήματα VT1 (112 μάχης και 28 εκπαιδευτικά), συνολικού κόστους 56,9 δις δραχμών (166.984.592,81 ευρώ). Οι παραδόσεις των νέων συστημάτων επρόκειτο να αρχίσουν το καλοκαίρι του 2001 και να ολοκληρωθούν τις αρχές του 2002. Τον Σεπτέμβριο του 2002, το σύστημα ολοκλήρωσε τις δοκιμές αποδοχής που περιλάμβαναν τρεις φάσεις και οι οποίες διεξήχθησαν στην αεροπορική βάση της Ανδραβίδας.
Επιπρόσθετα, στο πλαίσιο της σύμβασης, διατέθηκαν από τα αποθέματα της Αεροπορίας της Γαλλίας τέσσερα μεταχειρισμένα συστήματα που από τα μέσα του 2000 εγκαταστάθηκαν ως ενδιάμεση λύση για την εκπαίδευση του προσωπικού στις αεροπορικές βάσεις Αράξου (116 ΠΜ) και Ανδραβίδας (117 ΠΜ).
Σύμφωνα με πληροφορίες της τότε περιόδου περί τον Δεκέμβριο του 2002 και ενώ συνεχιζόταν οι παραδόσεις των νέας κατασκευής συστημάτων, είχε αρχίσει η διαδικασία επιστροφής των μεταχειρισμένων συστημάτων στην Αεροπορία της Γαλλίας. Τονίζεται, ότι πλην της εκπαίδευσης του προσωπικού, η Πολεμική Αεροπορία είχε λάβει μέριμνα και για την εγχώρια εργοστασιακή υποστήριξη του συστήματος, με τη συγκρότηση συνεργείου στο Εργοστάσιο Τηλεπικοινωνιακών και Ηλεκτρονικών Μέσων (ΕΤΗΜ).
Στις 30 Μαΐου 2003, ο τότε βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας Σπήλιος Σπηλιωτόπουλος και μετέπειτα υπουργός Εθνικής Άμυνας -από τον Μάρτιο του 2004 έως τον Φεβρουάριο του 2006- κατέθεσε στη Βουλή των Ελλήνων επερώτηση με θέμα την «Προμήθεια και Επιχειρησιακή Εκμετάλλευση Συστημάτων CROTALE». Σε αυτή αναφέρεται ότι:
-«τα συστήματα CROTALE που έχουν παραληφθεί από την Πολεμική Αεροπορία, δεν φέρουν το βλήμα VT1 το οποίο προβλέπει η αρχική σύμβαση, αλλά είναι εξοπλισμένα με βλήματα που έχουμε δανειστεί από τις Φιλανδικές Ένοπλες Δυνάμεις, μέχρις ότου κατασκευαστούν τα νέα βλήματα VT1. Κυριότερη αιτία της καθυστέρησης είναι η δικαστική διαμάχη της εταιρείας που έχει την άδεια αποκλειστικής κατασκευής και του υποκατασκευαστού των βλημάτων. Συνέπεια της διαμάχης αυτής είναι τα συστήματα που έχουμε παραλάβει να μην φέρουν το βλήμα VT1».
-«το σύστημα CROTALE NG/GR με το βλήμα VT1 δεν έχει αξιολογηθεί η αξιοπιστία του σε όλες τις θερμοκρασίες και τις συνθήκες περιβάλλοντος»
-«είναι άγνωστο εάν έχουν επιλυθεί και σε ποιο βαθμό τα προβλήματα του software τα οποία έχουν διαπιστωθεί κατά την επιχειρησιακή του εκμετάλλευση»
-«Ερωτηματικά έχει δημιουργήσει η βιασύνη των επιτελών του ΓΕΑ, οι οποίοι μεθοδεύουν την προμήθεια επιπλέον συστημάτων που προβλέπει η σύμβαση ως “όψιον”, χωρίς την επίλυση των ήδη υπαρχόντων προβλημάτων, χωρίς την επιχειρησιακή τους αξιοπιστία και αξιολόγηση και χωρίς την εκτέλεση δοκιμαστικής βολής με το νέο βλήμα, πριν από την υπογραφή της σύμβασης. Στο ΕΜΠΑΕ 2001-2005 οι πιστώσεις για το πρόγραμμα «Αγορά νέων SHORAD» έχουν ήδη εξαντληθεί και σχεδιάζουν να δεσμεύσουν πιστώσεις από το ΕΜΠΑΕ 2006-2009, για να προωθήσουν την προμήθεια των επιπλέον συστημάτων».
Η επερώτηση περιλάμβανε και τα ακόλουθα ερωτήματα:
1. Τα υπό δανεισμό Φιλανδικά βλήματα είναι επιχειρησιακά εκμεταλλεύσιμα. Εκτελούνται όλοι οι προβλεπόμενοι από τις διαταγές έλεγχοι συντήρησης;
2. Πότε θα παραληφθούν τα προβλεπόμενα από την σύμβαση βλήματα;
3. Έχουν επιλυθεί τα προβλήματα του software των συστημάτων; (Τα οποία έχουν διαπιστωθεί και επηρεάζουν την διαθεσιμότητα).
4. Ποιοι λόγοι επιβάλλουν την επίσπευση των διαδικασιών εξάσκησης του «όψιον»; (Χωρίς να έχει επιλυθεί το πρόβλημα των βλημάτων σε συνδυασμό με άλλα προβλήματα ενώ δεν υπάρχουν και διαθέσιμες πιστώσεις)».
Δυστυχώς, το αρχείο επερωτήσεων της Βουλής για την Ι’ Κοινοβουλευτική Περίοδο (09/04/2000- 11/02/2004) δεν είναι διαθέσιμο στον ιστότοπο της Βουλής ώστε να εντοπιστεί η απάντηση του υπουργείου Εθνικής Άμυνας.
Υπογραμμίζεται, ότι το ελληνικό πρόγραμμα «ταλαιπωρήθηκε» από τη νομική διαμάχη μεταξύ Thomson CSF (Thales) και Euromissile που αφορούσε ζητήματα συμβάσεων, αδειών εκμετάλλευσης, δικαιωμάτων κατασκευής και πώλησης του βλήματος VT1, η οποία τελικά κατέληξε σε διαιτησία σε γαλλικό δικαστήριο.
Το υψηλής ταχύτητας, εδάφους / επιφανείας – αέρος, βλήμα VT1 είναι αναπτυχθεί από την αμερικανική Ling-Temco-Vought (LTV, κατασκευάστρια του A-7 Corsair). και παραχωρήθηκε με άδεια εκμετάλλευσης στην Thomson-CSF για το σύστημα αεράμυνας Crotale NG. Το 1991, η Thomson CSF και η Euromissile συμφώνησαν να συνεργαστούν και στις 31η Μαρτίου 1992 η Thomson CSF παραχώρησε στην Euromissile αποκλειστικά δικαιώματα για την κατασκευή και πώληση βλημάτων VT1 για τις σχετικές εφαρμογές.
Η ρήξη μεταξύ των δύο μερών προέκυψε από το ελληνικό πρόγραμμα, καθώς δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν στους οικονομικούς και εμπορικούς όρους. Τον Δεκέμβριο του 1999 η Thomson CSF τερμάτισε μονομερώς τη συμφωνία με τη Euromissile, η υπόθεση κατέληξε στη διαιτησία και στις 23 Οκτωβρίου 2002 εκδόθηκε η απόφαση με την οποία η Thomson CSF έπρεπε να καταβάλλει αποζημίωση 107,7 εκατ. ευρώ. Η Thomson CSF προσέφυγε στο εφετείο το οποίο στις 18 Νοεμβρίου 2004 εξέδωσε την απόφαση του με την οποία διέταξε την καταβολή της αποζημίωσης.
Η πορεία προς την απαξίωση
Περί τον Μάρτιο του 2009 είχε γίνει γνωστό ότι προωθούνταν για υπογραφή η αρχική έγκριση προμήθειας (ΑΕΠ) για τη σύμβαση Εν-Συνεχεία-Υποστήριξης (Ε-Σ-Υ) του οπλικού συστήματος CROTALE NG που όμως δεν κατέληξε στην ανάθεση σύμβασης. Τη δεκαετία των μνημονίων το σύστημα, όπως και πολλά άλλα σε υπηρεσία με τις ένοπλες δυνάμεις, υπέφερε από τις δραματικές περικοπές στον αμυντικό προϋπολογισμό. Αξίζει να σημειωθεί, ότι περί τα μέσα της δεκαετίας του 2010, εν ενεργεία ήταν μόνο μία μονάδα πυρός (η μία από τις δύο που είχαν διατεθεί στο Πολεμικό Ναυτικό για την προστασία των ναυστάθμων του).
Στο χρονικό του προγράμματος ημερομηνία – ορόσημο αποτελεί η Δευτέρα 19 Δεκεμβρίου 2022, όταν το πρόγραμμα της Ε-Σ-Υ του οπλικού συστήματος CROTALE NG εισήχθη για γνωμοδότηση στην Ειδική Διαρκή Ειδική Διαρκή Επιτροπή Εξοπλιστικών Προγραμμάτων και Συμβάσεων της Βουλής.
Στις 30 Δεκεμβρίου αναρτήθηκε στη «Διαύγεια», η υπογεγραμμένη από τον τότε υπουργό Εθνικής Άμυνας,, Νίκο Παναγιωτόπουλο, κατακυρωτική για την ανάθεση της Ε-Σ-Υ στη Thales Hellas (ελληνική θυγατρική της κατασκευάστριας). Όπως αναφέρεται στην κατακυρωτική «η χρηματοδότηση του Υποπρογράμματος θα πραγματοποιηθεί από πίστωση των υπό κατάρτιση ΜΠΠΑΥ και ΤΚΠΠΠΠΑΥ, με εκτιμώμενο προϋπολογιστικό κόστος για τέσσερα (4) έτη, ύψους 18.496.420,04 ευρώ συμπεριλαμβανομένων κρατήσεων 6,144% και ΦΠΑ 24%, με χρηματοδότηση από ΕΦ. 1.011.501.00.000.00 και ΑΛΕ: 3130101002 Κεντρικής Υπηρεσίας ΥΠΕΘΑ, σύμφωνα με τις (ιβ) και (ιγ) σχετικές Αποφάσεις Ανάληψης.
Υποχρέωσης όπως αναλύεται παρακάτω:
(1). 1ο έτος: €4.624.105.
(2). 2ο έτος: €4.624.105.
(3). 3ο έτος: €4.624.105.
(4). 4ο έτος: €4.624.105.
β. Τα ανωτέρω ποσά αφορούν τόσο τις πάγιες όσο και τις κατ’ απαίτηση υπηρεσίες υποστήριξης».
Στις 26 Μαΐου 2023, η Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων ανακοίνωσε την υπογραφή της σύμβασης 002Γ/23 με την Thales Hellas για την Ε-Σ-Υ του οπλικού συστήματος CROTALE NG, που είχε υπογραφεί στις 15 Μαϊου.
Δυστυχώς, όμως η υπογραφή της Ε-Σ-Υ δεν φαίνεται να έχει μεταβάλλει δραματικά την κατάσταση του οπλικού συστήματος που συνεχίζει να παρουσιάζει συνολικά πολύ χαμηλή διαθεσιμότητα. Μόνο οι δύο μονάδες πυρός του Πολεμικού Ναυτικού παρουσιάζουν αξιοπρεπή διαθεσιμότητα.
«Η Ε-Σ-Υ ήλθε πολύ αργά και ήταν πολύ λίγη [οικονομικά]. Έργο έγινε αλλά το σύστημα επί δύο δεκαετίες είχε παραμείνει χωρίς υποστήριξη», σχολίασαν στο DP πηγές με γνώση του ζητήματος.
Περιγραφή (από τον ιστότοπο της Πολεμικής Αεροπορίας)
Το σύστημα CROTALE NG/GR είναι Γαλλικής κατασκευής και εντάχθηκε στην ΠΑ το 2003.
Είναι κινητό αντιαεροπορικό σύστημα μικρού βεληνεκούς (SHORAD), παντός καιρού. Το σύστημα ενσωματώνει σε ένα κλωβό τα RADAR έρευνας και εγκλωβισμού, το σύστημα FLIR, το σύστημα ελέγχου πυρός καθώς και τον εκτοξευτή βλημάτων.
Αποστολή του συστήματος είναι η παροχή Α/Α προστασίας τακτικών και στρατηγικών στόχων από απειλές αέρος με ικανότητα αντιμετώπισης αφων και βλημάτων σε χαμηλά και μεσαία ύψη.
Το σύστημα είναι τοποθετημένο σε ρυμουλκούμενο όχημα και διαθέτει RADAR έρευνας, εμβέλειας 20 χλμ, RADAR/FLIR εγκλωβισμού με εμβέλεια 20 χλμ και εκτοξευτή με δύο φορείς των (4) τεσσάρων βλημάτων έκαστος.
Χαρακτηριστικά
Κατασκευάστρια Εταιρεία: THALES
Συγκροτήματα:
1 Παλμικό Doppler ραντάρ έρευνας στόχων
1 Παλμικό Doppler ραντάρ εγκλωβισμού στόχων
1 Θερμική Camera εγκλωβισμού στόχων
Κάλυψη: 360°
Μέγιστη Εμβέλεια: 20 χλμ
Βλήμα: VT-1
Ταχύτητα: 3,5 Mach
Επιτάχυνση: 35 g
Εμβέλεια: 11 χλμ
Μέγιστο ύψος εμπλοκής: 6 χλμ
Επάνδρωση: 2 άτομα