ABC/AP: Οι άδειες σχολικές αίθουσες σε ελληνικό νησί δείχνουν την ευρωπαϊκή κρίση γεννήσεων και μετανάστευσης
Επιμέλεια: Νίκος Μιχαλόπουλος
Το αμερικάνικο δίκτυο ABCNews έδωσε στις 5 Οκτωβρίου στη δημοσιότητα ένα ρεπορτάζ με τίτλο «Σε ένα απομακρυσμένο ελληνικό νησί, οι άδειες σχολικές αίθουσες σηματοδοτούν...
μια κρίση που εξαπλώνεται σε όλη την Ευρώπη».Το ρεπορτάζ το οποίο βασίστηκε σε ανταπόκριση του Associated Press αναφέρει ότι «τα απομακρυσμένα ελληνικά νησιά εξελίσσονται σε προειδοποιητικό σημάδι για τη δημογραφική συρρίκνωση της Ευρώπης, καθώς η πτώση των γεννήσεων και η μετανάστευση των νέων απειλούν τα σχολεία και τις τοπικές κοινότητες».
Η ανταπόκριση είναι από το νησί Κάλαμος του Ιονίου το οποίο έχασε σχεδόν όλα τα παιδιά μέσα σε μια δεκαετία, ενώ γίνεται λόγος και για το τι συμβαίνει σε άλλες χώρες με την συρρίκνωση του πληθυσμού, με την διαφορά ότι η Ελλάδα έχει να αντιμετωπίσει και τον πολλαπλασιαστή της μετανάστευσης των νέων.
«Το κλείσιμο των σχολείων οδηγεί στο να μην παραμένουν οι νέοι και στο να φεύγουν», δήλωσε ο Βύρων Κοτζαμάνης, συνιδρυτής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών στην Αθήνα. «Η φυγή σημαίνει ολοένα και λιγότερους ανθρώπους, ολοένα και λιγότερες γεννήσεις. Σημαίνει ερήμωση και νεκρούς οικισμούς που θα μετατραπούν σε γηροκομεία», αναφέρει το ρεπορτάζ.
Το αμερικάνικο δημοσίευμα κλείνει με τα λόγια της κας Χριστοφίδου, γενικής διευθύντριας Περιφερειακής και Αστικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής:
«Η κινητικότητα αποτελεί ένα από τα δυνατά σημεία της Ευρώπης, αλλά οι άνθρωποι θα πρέπει να φεύγουν από επιλογή και ποτέ εξαιτίας της αδιαφορίας ή της έλλειψης επενδύσεων.
Αυτό ξεκινά από ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες, με την εκπαίδευση στον πυρήνα τους».
Ακολουθεί ολόκληρη η ανταπόκριση μεταφρασμένη στα Ελληνικά
Σε ένα απομακρυσμένο ελληνικό νησί, οι άδειες σχολικές αίθουσες σηματοδοτούν μια κρίση που εξαπλώνεται σε όλη την Ευρώπη
Τα απομακρυσμένα ελληνικά νησιά εξελίσσονται σε προειδοποιητικό σημάδι για τη δημογραφική συρρίκνωση της Ευρώπης, καθώς η πτώση των γεννήσεων και η μετανάστευση των νέων απειλούν τα σχολεία και τις τοπικές κοινότητες
ΚΑΛΑΜΟΣ, Ελλάδα — Η σχολική αίθουσα της Χρύσας Νταλάκα έχει γίνει ένα μάθημα… αφαίρεσης.
Η μοναδική δασκάλα στο τελευταίο σχολείο του ειδυλλιακού ελληνικού νησιού Καλάμου βλέπει κάθε φθινόπωρο τον κατάλογο των μαθητών της να μικραίνει. Φέτος, έχει μόλις δύο. Στις 23 Σεπτεμβρίου, οι δύο μαθητές της έκτης τάξης κάθονταν στο τραπέζι της Νταλάκα κάτω από τον πίνακα, μπροστά από σειρές αχρησιμοποίητων θρανίων και πάγκων.
Όταν του χρόνου θα πάνε στο γυμνάσιο στην ηπειρωτική Ελλάδα, το σχολείο τους θα κλείσει. Παιχνίδια και εικονογραφημένα βιβλία εξακολουθούν να βρίσκονται στα ράφια του κοντινού νηπιαγωγείου, από τότε που αυτό έκλεισε πριν από τρία χρόνια.
«Συνήθως, οι εκπαιδευτικοί τοποθετούνται σε αυτά τα νησιά παρά τη θέλησή τους», δήλωσε η Νταλάκα στο Associated Press. «Ενώ στην περίπτωση του Καλάμου, απ’ όσο γνωρίζω, υπάρχουν δάσκαλοι και νηπιαγωγοί που θέλουν να έρθουν, αλλά δεν υπάρχουν παιδιά».
Η μείωση των εγγραφών στα σχολεία σε ολόκληρη την Ελλάδα φέτος οδήγησε τις αρχές στο κλείσιμο 75 σχολείων και στην αναστολή ή την παράταση της αναστολής λειτουργίας τάξεων σε περισσότερα από 400 άλλα.
Πρόκειται για μια κατάσταση που εκτυλίσσεται σε ολόκληρη την Ευρώπη και πέρα από αυτήν. Η περιοχή διαθέτει 16 από τις 20 χώρες με τον γηραιότερο πληθυσμό στον κόσμο, ιδιαίτερα στη Νότια Ευρώπη, σύμφωνα με τον ανεξάρτητο οργανισμό World Population Review.
Και οι απομακρυσμένες κοινότητές της λειτουργούν ως σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης: ορεινά χωριά και μικρά νησιά είναι μεταξύ των πρώτων περιοχών όπου σχολεία και υπηρεσίες εξαφανίζονται, μέσα σε έναν ολοένα βαθύτερο κύκλο πληθυσμιακής συρρίκνωσης. Περίπου 17 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε περισσότερα από 4.000 νησιά σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ελλάδα διαθέτει περίπου 200 από αυτά.
«Το κλείσιμο των σχολείων οδηγεί στο να μην παραμένουν οι νέοι και στο να φεύγουν», δήλωσε ο Βύρων Κοτζαμάνης, συνιδρυτής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών στην Αθήνα. «Η φυγή σημαίνει ολοένα και λιγότερους ανθρώπους, ολοένα και λιγότερες γεννήσεις. Σημαίνει ερήμωση και νεκρούς οικισμούς που θα μετατραπούν σε γηροκομεία».
Ο μόνιμος πληθυσμός του Καλάμου είναι μόλις 80 άνθρωποι. Πριν από μία δεκαετία, 40 παιδιά φοιτούσαν στα τοπικά σχολεία και στον δημόσιο παιδικό σταθμό.
«Ήταν πολύ ωραία. Παίζαμε μαζί κάθε μέρα. Πηγαίναμε κάθε πρωί στο δημοτικό σχολείο», δήλωσε ο Αντώνης Αϊβαλιώτης, μαθητής λυκείου, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού με το πλοίο πριν χαράξει».
Ο Αϊβαλιώτης είναι ένας από τους επτά εφήβους του Καλάμου που σήμερα κάνουν ένα δύσκολο θαλάσσιο ταξίδι μέχρι το σχολείο τους στην ηπειρωτική Ελλάδα. Χάνουν μαθήματα τις ημέρες που οι ισχυροί άνεμοι δημιουργούν κινδύνους.
Ο ίδιος πέρασε αρκετά χρόνια ως μαθητής στην τάξη της Νταλάκα, η οποία τότε ήταν μία ενιαία αίθουσα με παιδιά όλων των ηλικιών.
Η Νταλάκα έχει συχνά υπάρξει η μοναδική δασκάλα κατά τη διάρκεια των 20 ετών που εργάζεται σε απομακρυσμένα σχολεία. Τα μισά από αυτά τα χρόνια τα πέρασε στον Κάλαμο, που βρίσκεται κοντά στην Ιθάκη, το νησί του Οδυσσέα στην «Οδύσσεια».
Ερωτεύτηκε τις ανέγγιχτες παραλίες του Καλάμου, οι οποίες προσελκύουν τουρίστες με σκάφη αναψυχής. Έμαθε να καταδύεται και έγινε δεινή με το ψαροτούφεκο. Όμως θα πρέπει να φύγει.
Για να παραμείνει ανοιχτό το σχολείο της, θα αρκούσε να έρθουν δύο οικογένειες. Η ίδια και οι τοπικές αρχές έχουν προσπαθήσει απεγνωσμένα να διαδώσουν την είδηση, όμως δεν υπάρχει κανένα σημάδι ότι κάποιος ενδιαφέρεται να έρθει.
«Είμαστε πολύ φιλόξενοι και προσπαθούμε. Αυτό θέλουμε να κάνουμε, ακόμη και τώρα, να μας ακούσει κάποιος», είπε η Νταλάκα. «Όσο νωρίτερα, τόσο το καλύτερο».
Όσο για τον Αϊβαλιώτη, θεωρεί αναπόφευκτο ότι θα φύγει μετά την αποφοίτησή του.
«Φυσικά και θα ήθελα να μείνω εδώ», είπε. «Αγαπώ τον Κάλαμο. Είναι το σπίτι μου. Αλλά δεν υπάρχει καθόλου ανάπτυξη».
Οι χώρες με γηράσκοντες πληθυσμούς δυσκολεύονται να διατηρήσουν ανοιχτά τα σχολεία των νησιών τους, με περιορισμένη επιτυχία.
Η Κροατία έχει επενδύσει 4,6 δισεκατομμύρια ευρώ στα νησιά της τα τελευταία 10 χρόνια, δήλωσε τον Ιούνιο ο πρωθυπουργός Αντρέι Πλένκοβιτς. Στις επενδύσεις περιλαμβάνονται 20 νηπιαγωγεία που κατασκευάζονται ή επεκτείνονται, καθώς και η ανακαίνιση δημοτικών σχολείων και αθλητικών εγκαταστάσεων. Το κροατικό κοινοβούλιο, το Sabor, ψήφισε τον Ιανουάριο έναν Νόμο για τα Νησιά, με στόχο τη βελτίωση της ζωής των νησιωτών. Ο ρυθμός πληθυσμιακής συρρίκνωσης στα μικρά, απομακρυσμένα κροατικά νησιά είναι παρόμοιος με εκείνον της ηπειρωτικής χώρας.
Η Ιαπωνία αντιμετωπίζει ακόμη πιο δυσοίωνες δημογραφικές εξελίξεις. Κατά τη δεκαετία έως το 2023, ο πληθυσμός σε περισσότερα από 250 απομακρυσμένα νησιά που καλύπτονται από κυβερνητικό πρόγραμμα στήριξης μειώθηκε κατά 19%, σχεδόν διπλάσια από τη μείωση σε εθνικό επίπεδο, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα κυβερνητικά στοιχεία. Σχεδόν 1 εκατομμύριο άνθρωποι ζούσαν σε αυτά τα νησιά το 1955, ενώ το 2020 είχαν απομείνει 340.000.
Αυτό έχει οδηγήσει σε έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού για τη λειτουργία των πλοίων και άλλων μέσων μεταφοράς, επιδεινώνοντας την οικονομική συρρίκνωση στα απομακρυσμένα νησιά. Η ιαπωνική κυβέρνηση δηλώνει ότι η διατήρηση των κατοίκων είναι κρίσιμη για την εθνική ασφάλεια και έχει παράσχει επιδοτήσεις για να προσελκύσει ανθρώπους να εργαστούν στον τουρισμό, την αλιεία και άλλους κλάδους.
Ορισμένα νησιά έχουν καταφέρει να προσελκύσουν μαθητές από άλλες περιοχές. Στα απομακρυσμένα νησιά Όκι, για παράδειγμα, 74 από τους 132 μαθητές ενός λυκείου αλιείας βρέθηκαν εκεί μέσω προγραμμάτων μετεγκατάστασης οικογενειών.
Και στο ιταλικό νησί Στρόμπολι, που έχει σχηματιστεί στην κορυφή ενός ηφαιστείου, ένα σχολείο άνοιξε ξανά τον περασμένο μήνα έπειτα από 20 χρόνια, με έναν μόνο μαθητή. Τα ιταλικά δημοτικά σχολεία κανονικά χρειάζονται τουλάχιστον 15 μαθητές, αλλά για τα απομακρυσμένα νησιά δίνονται εξαιρέσεις, επειδή το κλείσιμο ενός σχολείου μπορεί να επιταχύνει την πληθυσμιακή ερήμωση.
Εικόνες που μεταδόθηκαν από την ιταλική τηλεόραση έδειξαν την 6χρονη Άισα να φορά ένα μωβ σακίδιο σχεδόν τόσο μεγάλο όσο το σώμα της και να κρατά το χέρι της μητέρας της, καθώς περπατούσε στα στενά δρομάκια της Τζινοστρά για να πάει στο πρώτο της μάθημα, μέσα στην τοπική εκκλησία του χωριού.
Ο Άρης Αλεξόπουλος, επικεφαλής του Κέντρου του ΟΟΣΑ στην Κρήτη για τη Δυναμική του Πληθυσμού, εκτιμά ότι ο πληθυσμός της Ελλάδας θα μειωθεί ακόμη και στα 8 εκατομμύρια, από 10,5 εκατομμύρια σήμερα, έως το 2050. Οι νέοι γίνονται μειοψηφία, δήλωσε στο περιθώριο δημογραφικού συνεδρίου στην Αθήνα στις 21 Σεπτεμβρίου.
Η τάση επεκτείνεται σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση: 3,55 εκατομμύρια μωρά γεννήθηκαν το 2024, περίπου τα μισά σε σχέση με την κορύφωση του 1964. Ο δείκτης γονιμότητας μειώθηκε σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο, στο 1,34 παιδιά ανά γυναίκα, πολύ κάτω από το επίπεδο του 2,1 που απαιτείται για τη διατήρηση σταθερού πληθυσμού. Η Ελλάδα ήταν μεταξύ των λίγων χωρών με δείκτη κάτω από 1,25.
Τον Ιούνιο, η ΕΕ ανακοίνωσε ότι θα αναπτύξει μια στρατηγική για τα νησιά, με στόχο, μεταξύ άλλων, να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της συρρίκνωσης των πληθυσμών.
Η Θέμις Χριστοφίδου, γενική διευθύντρια Περιφερειακής και Αστικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δήλωσε στο AP μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ότι η ΕΕ έχει δαπανήσει 146 εκατομμύρια ευρώ τα τελευταία πέντε χρόνια για τον εκσυγχρονισμό σχολείων σε τέσσερα νησιωτικά συμπλέγματα της Ελλάδας, ειδικά για την αντιμετώπιση της δημογραφικής συρρίκνωσης.
«Η κινητικότητα αποτελεί ένα από τα δυνατά σημεία της Ευρώπης, αλλά οι άνθρωποι θα πρέπει να φεύγουν από επιλογή και ποτέ εξαιτίας της αδιαφορίας ή της έλλειψης επενδύσεων», έγραψε. «Αυτό ξεκινά από ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες, με την εκπαίδευση στον πυρήνα τους».