Ένα καλό βιβλίο μπορεί να μας μεταφέρει σε διαφορετικούς κόσμους, αλλά ενδέχεται να επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους γύρω μας. Νέα επιστημονική έρευνα υποδεικνύει ότι ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται οι σκέψεις και τα συναισθήματα ενός χαρακτήρα μπορεί να επηρεάσει την κρίση μας για τις πράξεις του και να ενισχύσει τη διάθεσή μας να τον συγχωρήσουμε.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Psychology και εξετάζει τον ρόλο της λεγόμενης «εσωτερικής εστίασης» στην αφήγηση, δηλαδή της τεχνικής που επιτρέπει στον αναγνώστη να γνωρίζει τι σκέφτεται και τι αισθάνεται ένας χαρακτήρας, πέρα από όσα λέει ή κάνει.
Για να διερευνήσουν την επίδραση αυτής της τεχνικής, οι επιστήμονες πραγματοποίησαν τρία διαδικτυακά πειράματα, στα οποία συμμετείχαν συνολικά 1.563 άτομα.
Πώς οι σκέψεις ενός χαρακτήρα επηρεάζουν τη συγχώρεση
Στα πειράματα, οι συμμετέχοντες διάβασαν μια ιστορία με πρωταγωνίστρια μια ηλικιωμένη γυναίκα που υιοθετεί ένα κουτάβι. Κατά τη διάρκεια μιας επισκευής στον φούρνο της, ο τεχνικός αφήνει απρόσεκτα την πόρτα ανοιχτή, με αποτέλεσμα το ζώο να φύγει. Στη συνέχεια, ο ίδιος ζητά συγγνώμη για το λάθος του.
Οι ερευνητές παρουσίασαν διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιστορίας. Σε ορισμένες, οι αναγνώστες μπορούσαν να γνωρίζουν τις προσωπικές σκέψεις του τεχνικού και να διαπιστώσουν ότι μετάνιωνε για όσα συνέβησαν. Σε άλλες, είχαν πρόσβαση μόνο στη συγγνώμη που απηύθυνε στη γυναίκα.
Η διαφορά αυτή αποδείχθηκε σημαντική. Όταν οι αναγνώστες γνώριζαν την εσωτερική του κατάσταση, εμφανίζονταν περισσότερο πρόθυμοι να τον συγχωρήσουν, ιδιαίτερα όταν ο ίδιος έφερε σαφώς την ευθύνη για το περιστατικό.
Η μεταμέλεια αυξάνει τη διάθεση συγχώρεσης
Στο πρώτο πείραμα, η προθυμία συγχώρεσης του τεχνικού έφτασε κατά μέσο όρο τις 7,3 μονάδες σε κλίμακα από το 1 έως το 10 για όσους γνώριζαν τις σκέψεις του. Αντίθετα, η αντίστοιχη βαθμολογία για όσους διάβασαν μόνο τη συγγνώμη του ήταν 6,3.
Η διαφορά αυτή υποδεικνύει ότι η κατανόηση της εσωτερικής κατάστασης ενός ανθρώπου μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε ένα λάθος του.
Η εικόνα, ωστόσο, δεν ήταν ίδια σε κάθε περίπτωση. Όταν υπήρχε η πιθανότητα η συμπεριφορά του τεχνικού να συνδέεται με δυσκολίες που αντιμετώπιζε στο σπίτι, η πρόσβαση στις σκέψεις του δεν φάνηκε να επηρεάζει σημαντικά τη διάθεση των αναγνωστών να τον συγχωρήσουν.
Από τους ήρωες των βιβλίων στους ανθρώπους της πραγματικής ζωής
Στα επόμενα πειράματα, οι ερευνητές εξέτασαν εάν η αντίδραση των συμμετεχόντων στη λογοτεχνική ιστορία συνδεόταν με τη στάση τους απέναντι σε πραγματικές προσωπικές εμπειρίες.
Για τον σκοπό αυτό, τους ζήτησαν να θυμηθούν κάποιον που τους είχε αδικήσει και να αξιολογήσουν κατά πόσο τον είχαν συγχωρήσει. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι ήταν περισσότερο πρόθυμοι να συγχωρήσουν τον χαρακτήρα της ιστορίας ανέφεραν και μεγαλύτερη διάθεση συγχώρεσης προς το πρόσωπο που είχαν επιλέξει από τη δική τους ζωή.
Το εύρημα παρουσιάζει ενδιαφέρον, καθώς υποδηλώνει μια πιθανή σύνδεση ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τους φανταστικούς χαρακτήρες και στον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε τις πραγματικές μας σχέσεις.
Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι η ανάγνωση μιας ιστορίας αρκεί για να αλλάξει αυτομάτως τη συμπεριφορά μας απέναντι σε κάποιον που μας έχει πληγώσει.
Μπορεί ένα βιβλίο να μας βοηθήσει να συγχωρήσουμε;
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η απλή επαφή με μια λογοτεχνική ιστορία δεν αποδείχθηκε αρκετή για να αυξήσει ξεκάθαρα τη διάθεση συγχώρεσης στην πραγματική ζωή. Καθοριστικό ρόλο φαίνεται να παίζει το κατά πόσο ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να κατανοήσει τις σκέψεις, τα κίνητρα και τα συναισθήματα του χαρακτήρα.
Χρειάζεται, πάντως, προσοχή στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων. Οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν οι ίδιοι τη διάθεσή τους να συγχωρήσουν αμέσως μετά την ανάγνωση, ενώ δεν εξετάστηκε εάν η πιθανή επίδραση διατηρήθηκε μακροπρόθεσμα ή οδήγησε σε πραγματική συμφιλίωση.
Επομένως, η έρευνα δεν αποδεικνύει ότι τα μυθιστορήματα μάς κάνουν απαραίτητα πιο συγχωρητικούς. Αναδεικνύει, όμως, μια ενδιαφέρουσα πιθανότητα: όταν μια ιστορία μάς επιτρέπει να δούμε πέρα από μια πράξη και να κατανοήσουμε τον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω από αυτήν, μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο κρίνουμε τα λάθη του.