To Documento ρώτησε τους ειδικούς αν χρησιμοποιούνται τα λεγόμενα βλαστοκύτταρα «διά πάσαν νόσον». Ειδικά μετά τη δημοσιοποίηση των στοιχείων της εφαρμογής Medwatch, όπου καταγράφηκαν 231 ευρήματα σε 135 ιατρεία καθώς και 29 κλινικές και 24 κέντρα.. αισθητικής στα οποία γινόταν χορήγηση βλαστοκυττάρων χωρίς την απαιτούμενη έγκριση από τον ΕΟΦ.
«Η παραμύθα ξεκινά όταν κάποιος χρησιμοποιεί τον όρο βλαστοκύτταρα» λέει στο Documento η αιματολόγος στο νοσοκομείο-μαιευτήριο Ελενα, Δήμητρα Οικονομοπούλου. Εξηγεί ακόμη ότι τα βλαστοκύτταρα είναι τα κύτταρα εκείνα τα οποία βρίσκονται στο έμβρυο όταν αυτό βρίσκεται ακόμη σε πολύ πρώιμο στάδιο και μπορούν να αναγεννήσουν σε οποιοδήποτε κύτταρο του οργανισμού, είτε αυτό είναι καρδιακό κύτταρο είτε κύτταρο του δέρματος είτε του αίματος ή κύτταρο του νευρικού συστήματος. «Αυτό είναι το βλαστοκύτταρο. Επομένως, νομίζω ότι είναι σαφές πως το βλαστοκύτταρο δεν μπορεί να παρθεί με κανέναν τρόπο».
Από εκεί και πέρα ξεκαθαρίζει ότι τα κύτταρα τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν είναι τα λεγόμενα «αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα». Πρόκειται για τα κύτταρα που υπάρχουν σε κάθε άνθρωπο και είναι εκείνα τελικά που δίνουν «γένεση στα κύτταρα του αιμοποιητικού ιστού» αναφέρει.
«Σοβαρά νοσήματα»
Η Δ. Οικονομοπούλου καταλήγει: «Αρα, για όλους αυτούς που πουλάνε θεραπείες με βλαστοκύτταρα και διακινούν διάφορες παρεμφερείς θεωρίες, πολύ απλά: δεν ισχύουν. Από εκεί και πέρα, το πώς τα χρησιμοποιούμε εμείς οι αιματολόγοι τα κύτταρα αυτά είναι μια άλλη, πολύ μεγάλη ιστορία. Εκεί βασίζεται η μεταμόσχευση μυελού των οστών, αλλά είναι ένα τεράστιο θέμα και δεν μπορούμε να μπούμε σε τέτοιες λεπτομέρειες. Ωστόσο ας κρατήσουμε ότι εκεί είναι που χρησιμοποιείται το αρχέγονο αιμοποιητικό κύτταρο».
Το Documento ρώτησε την έμπειρη επαγγελματία υγείας αν θα μπορούσε η συγκεκριμένη θεραπεία να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση του αυτισμού σε παιδιά. Οπως είπε: «Η χρήση της μεταμόσχευσης έχει ένδειξη σε κάποιες περιπτώσεις νοσημάτων νευρολογικής φύσεως και φυσικά σε κακοήθειες, δηλαδή σε νοσήματα εκτός του αιμοποιητικού. Ομως αυτό που γνωρίζω (σ.σ.: σχετικά με τον συσχετισμό τους για την αντιμετώπιση του αυτισμού) είναι ότι δεν υπάρχει πουθενά επιβεβαιωμένη θεραπεία ότι βοηθιούνται τα παιδιά. Δεν βοηθιούνται. Και κάπου εδώ ίσως τελειώνει αυτή η συζήτηση».
Κατά τη συζήτησή μας η Δ. Οικονομοπούλου αναφέρει ότι οι «ενδείξεις χρήσης κυτταρικών θεραπειών είναι σαφώς οριζόμενες και αφορούν νοσήματα εξαιρετικά σοβαρά και απειλητικά για τη ζωή, που χωρίς τις θεραπείες αυτές οι ασθενείς σίγουρα θα κατέληγαν από το νόσημά τους».
Οσα προέκυψαν από την έρευνα του Documento αποτέλεσαν το έναυσμα της συζήτησής μας και με τον βουλευτή ΣΥΡΙΖΑ, γενικό χειρουργό – εντατικολόγο Παύλο Πολάκη. Ο ίδιος εξηγεί ότι «οι επιστημονικά αποδεδειγμένες εφαρμογές των βλαστοκυττάρων είναι οι εξής: Πρώτον, τα αρχέγονα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα που χρησιμοποιούνται έπειτα από χημειοθεραπείες που εξοντώνουν τον μυελό των οστών σου όταν έχεις μυελογενή λευχαιμία, λεμφώματα· τέτοιες βαριές αιμοποιητικές καταστάσεις, κακοήθεις δηλαδή του μυελού, που τους σκοτώνεις με τη χημειοθεραπεία τα κύτταρα και ουσιαστικά πας και μεταμοσχεύεις αρχέγονα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα για να φτιάξεις αιμοποίηση».
Στη συνέχεια αναφέρθηκε στη δεύτερη εφαρμογή κατά τον τραυματισμό του κερατοειδούς. Υπάρχει πλέον η δυνατότητα «να πάρεις κομμάτι υγιούς κερατοειδούς, να το καλλιεργήσεις και να μεταμοσχεύσεις τα κύτταρα. Αυτή είναι η δεύτερη εφαρμογή, που τη χρησιμοποιούν πολλοί και έχει αποτελέσματα».
Ο Π. Πολάκης αναφέρθηκε και στη χρήση των βλαστοκυττάρων σε κάποιες γονιδιακές θεραπείες για τη δρεπανοκυτταρική αναιμία. «Είναι κάποια CD34 λεμφοκύτταρα που ουσιαστικά έχει αποδειχτεί ότι όντως βοηθούν».
Τέλος, ο Π. Πολάκης μίλησε και για την αποδεδειγμένη εφαρμογή των θεραπειών με βλαστοκύτταρα σε εγκαύματα. «Να πάρεις κύτταρα δέρματος, να τα καλλιεργήσεις και να τα βάλεις σαν δερματικό μόσχευμα. Πώς παλιά παίρναμε ένα κομμάτι επιδερμίδα και βάζαμε από εκεί;».
«Μάγοι της φυλής»
Στη συνομιλία μας ο Π. Πολάκης σημείωσε ότι υπάρχουν πειραματικές έρευνες τέτοιου τύπου όπως οι «εγχύσεις σε χόνδρους», η ανάπλαση μυοκαρδιακού ιστού, ακόμη και για τη νόσο Πάρκινσον και τη στυτική δυσλειτουργία. Ωστόσο, όπως τονίζει, «δεν είναι αποδεδειγμένη η κλινική τους χρησιμότητα».
Εξαίρεση φαίνεται να αποτελεί, σύμφωνα με τον ίδιο, η προχωρημένη μελέτη για την παραγωγή κυττάρων που θα παραγάγουν ινσουλίνη. Σε κάθε περίπτωση οι αποδεδειγμένες εφαρμογές μέχρι τώρα είναι οι προαναφερθείσες τέσσερις, τονίζει ο γιατρός. Ολα τα υπόλοιπα περί βλαστοκυττάρων προέρχονται, όπως χαρακτηριστικά τονίζει, από «αλμπάνηδες, σκιτζήδες, μάγους της φυλής, που πουλάνε φύκια για μεταξωτές κορδέλες».
Οι ρυθμιστικοί οργανισμοί
Το 2020 ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΜΑ) προειδοποιούσε τους ασθενείς να «μη χρησιμοποιούν μη εγκεκριμένες ή μη ρυθμιζόμενες θεραπείες με κύτταρα». Παρόμοιες προειδοποιήσεις έχει εκδώσει το 2020 ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA).
Το κερασάκι στην τούρτα; Τόσο ο ΕΜΑ όσο και ο FDA ξεκαθάριζαν ότι «κανένα από αυτά τα προϊόντα δεν έχει εγκριθεί για τη θεραπεία του αυτισμού» (FDA, 22/7/2020).