Από τις απειλές για βόμβες σε αεροδρόμια, σχολεία και τηλεοπτικούς σταθμούς μέχρι την υπερθέρμανση των ψυγείων σουπερμάρκετ και τις επιθέσεις σε τράπεζες, είναι σαφές πως η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο είδος πολέμου. Εναν πόλεμο που όμως δεν έχει κηρυχθεί επισήμως, δεν διεξάγεται σε σαφή μέτωπα, ενώ ο αντίπαλος... παραμένει αόρατος. Οπως… αόρατη προσώρας φαίνεται να είναι και η ικανότητα των -υποτίθεται- πανίσχυρων ευρω-μηχανισμών, που δείχνουν αντανακλαστικά όταν πρόκειται να αντιμετωπίσουν κρίσεις οικονομικού τύπου, αλλά στην προκειμένη περίπτωση σηκώνουν τα χέρια ψηλά, αφήνοντας τελικά τους πολίτες απροστάτευτους.
Την ίδια ώρα, το ζητούμενο των κοινωνικών τρομοκρατών δεν φαίνεται να είναι μόνο η καταστροφή υποδομών, αλλά η συστηματική καλλιέργεια ανασφάλειας, η αποσταθεροποίηση των κοινωνιών αλλά και η δοκιμασία των αντανακλαστικών τους. Οι τελευταίες εβδομάδες αποκαλύπτουν με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τη νέα διάσταση του υβριδικού πολέμου στην Ευρώπη. Δεκάδες πτήσεις αντιμετώπισαν απειλές για τοποθέτηση εκρηκτικών μηχανισμών, αεροδρόμια τέθηκαν σε συναγερμό, αεροσκάφη άλλαξαν πορεία, χιλιάδες σχολεία, τηλεοπτικοί σταθμοί και δημόσιοι οργανισμοί εκκενώθηκαν έπειτα από ανώνυμα μηνύματα. Στις 6 Νοεμβρίου, η ιρλανδική δημόσια ραδιοτηλεόραση RTÉ εκκένωσε τις εγκαταστάσεις της, ενώ απειλές δέχθηκαν επίσης ο βρετανικός Sky και ο βουλγαρικός NOVA TV. Τα μηνύματα εμφανίζονταν να προαναγγέλλουν ευρύτερες επιθέσεις σε ευρωπαϊκές μεταφορές και υποδομές.
Η Μελόνι
Το φαινόμενο δεν περιορίστηκε στον αεροπορικό τομέα. Στην Ιταλία, χιλιάδες σχολεία έλαβαν μαζικά μηνύματα για υποτιθέμενες τοποθετήσεις βομβών. Στις 11 Νοεμβρίου, περισσότερα από 6.300 σχολεία είχαν ήδη δεχθεί απειλές, ενώ την επόμενη ημέρα αναφέρθηκαν νέα περιστατικά σε περισσότερες από 1.800 σχολικές μονάδες.
Οι ιταλικές Αρχές δεν εντόπισαν συγκεκριμένο κίνδυνο, ωστόσο η μαζικότητα των μηνυμάτων προκάλεσε αναστάτωση σε εκπαιδευτικούς, γονείς και μαθητές. Η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι έκανε λόγο για επιχείρηση που αποσκοπεί στη διάδοση του φόβου, στην καλλιέργεια καχυποψίας και την πρόκληση χάους. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ο δράστης δεν χρειάζεται να τοποθετήσει πραγματική βόμβα για να επιτύχει ένα μέρος του στόχου του. Αρκεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι μπορεί να το κάνει. Κάθε απειλή ενεργοποιεί μηχανισμούς ασφαλείας, αναγκάζει τις Αρχές να κινητοποιηθούν, προκαλεί καθυστερήσεις, ακυρώσεις, οικονομικές απώλειες και, κυρίως, ενισχύει την αίσθηση ότι ακόμα και οι πιο προστατευμένοι χώροι δεν είναι ασφαλείς.
Στην περίπτωση των αερομεταφορών, η υποχρέωση διερεύνησης κάθε απειλής είναι αυτονόητη. Η μη αντίδραση θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες. Ετσι, ακόμα και μια ψευδής προειδοποίηση μπορεί να έχει πραγματικό κόστος. Αυτό είναι το βασικό χαρακτηριστικό του πολέμου κάτω από το όριο της συμβατικής σύγκρουσης. Η επίθεση μπορεί να είναι μικρής τεχνικής κλίμακας, αλλά να παράγει δυσανάλογα μεγάλη πολιτική και κοινωνική επίδραση.
ΣΤΑ ΣΟΥΠΕΡ ΜΑΡΚΕΤ
Ο στόχος δεν είναι απαραίτητα να καταστραφεί ένα αεροδρόμιο ή να παραλύσει ένα τηλεοπτικό δίκτυο. Είναι να δημιουργηθεί αμφιβολία για την ικανότητα του κράτους να προστατεύσει τους πολίτες του. Στις 12 Οκτωβρίου, περίπου 700 γαλλικά σουπερμάρκετ επηρεάστηκαν από παραβίαση συστημάτων ελέγχου ψυκτικών εγκαταστάσεων. Οι θερμοκρασίες σε ψυγεία και καταψύκτες μεταβλήθηκαν εξ αποστάσεως, προκαλώντας αλλοίωση τροφίμων και σημαντικές οικονομικές ζημίες. Το περιστατικό ανέδειξε πόσο ευάλωτες μπορεί να είναι οι εγκαταστάσεις που συνδέουν τον ψηφιακό κόσμο με τη φυσική λειτουργία μιας επιχείρησης.
Οι ερευνητές εντόπισαν προβλήματα σε παλαιότερους ελεγκτές και σε συστήματα απομακρυσμένης διαχείρισης που δεν διέθεταν επαρκή προστασία. Ανάλογα περιστατικά αναφέρθηκαν και σε άλλες χώρες, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο ENISA και η Europol εξέδωσαν κοινή προειδοποίηση, ζητώντας άμεση λήψη μέτρων και συντονισμό μεταξύ των κρατών-μελών. Ποιος βρίσκεται πίσω από αυτή την κλιμάκωση; Η Ρωσία βρίσκεται στο επίκεντρο πολλών ευρωπαϊκών εκτιμήσεων, εξαιτίας του ιστορικού επιχειρήσεων δολιοφθοράς, κυβερνοεπιθέσεων και ενεργειών αποσταθεροποίησης που έχουν αποδοθεί σε δίκτυα συνδεδεμένα με τις υπηρεσίες της. Η υποστήριξη της Ουκρανίας από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δημιουργεί, άλλωστε, ένα σαφές γεωπολιτικό πλαίσιο αντιπαράθεσης. Ωστόσο, η χρονική σύμπτωση και η ομοιότητα ορισμένων ενεργειών δεν συνιστούν από μόνες τους απόδειξη κρατικής ευθύνης.
Στην υπόθεση των απειλών κατά των αερομεταφορών, μέχρι τις 12 Νοεμβρίου δεν είχε τεκμηριωθεί επίσημα ποιος βρίσκεται πίσω από το κύμα των μηνυμάτων. Αντίθετα, για την επίθεση στα γαλλικά συστήματα ψύξης, οι γαλλικές Αρχές έχουν στρέψει την έρευνα προς ομάδα που συνδέεται με τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν. Πρόκειται για δύο διαφορετικές υποθέσεις, οι οποίες δεν πρέπει να συγχέονται. Η Ευρώπη, επομένως, δεν αντιμετωπίζει έναν μοναδικό αντίπαλο, αλλά ένα περιβάλλον πολλαπλών απειλών: κρατικούς μηχανισμούς, οργανωμένα δίκτυα, ιδεολογικές ομάδες, εγκληματικές οργανώσεις και μιμητές που μπορούν να αξιοποιήσουν την ίδια τεχνική. Το πραγματικό διακύβευμα είναι η μετατροπή του φόβου σε καθημερινή εμπειρία.
Η Ρωσία αποτελεί, σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές εκτιμήσεις, τον σημαντικότερο κρατικό παράγοντα υβριδικής απειλής για την Ενωση. Η στρατηγική της δεν περιορίζεται στις κλασικές κυβερνοεπιθέσεις, αλλά περιλαμβάνει ένα ευρύτερο φάσμα ενεργειών: σαμποτάζ, εμπρησμοί, επιχειρήσεις επιρροής, παραβιάσεις δικτύων, παρεμβολές και αξιοποίηση ενδιάμεσων προσώπων που δυσκολεύουν την απόδοση ευθύνης.
Ερευνα του Ευρωπαϊκού Δικτύου Δημόσιων Ραδιοτηλεοπτικών Οργανισμών (EBU), που δημοσιοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026, αποκάλυψε δίκτυο «αναλώσιμων πρακτόρων», οι οποίοι φέρονται ότι στρατολογούνταν για επιχειρήσεις δολιοφθοράς σε ευρωπαϊκές χώρες υπό ρωσική καθοδήγηση. Η χρήση προσώπων που δεν ανήκουν σε επίσημες κρατικές υπηρεσίες επιτρέπει στους εντολείς να διατηρούν μεγαλύτερη απόσταση από τις επιχειρήσεις και να αρνούνται την εμπλοκή τους.
Διερεύνηση
Αυτό ακριβώς είναι το πλεονέκτημα του υβριδικού πολέμου. Η αμφισημία. Μια επίθεση μπορεί να μοιάζει με εγκληματική ενέργεια, μια απειλή να προέρχεται από έναν μεμονωμένο δράστη και μια διακοπή υπηρεσίας να οφείλεται σε τεχνική αστοχία. Η διερεύνηση απαιτεί χρόνο, ενώ η πολιτική πίεση για άμεση απάντηση είναι μεγάλη. Ωστόσο, η Ρωσία δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας. Το Ιράν έχει επίσης κατηγορηθεί από τη Γαλλία για την επίθεση στα συστήματα ψύξης των σουπερμάρκετ. Επιπλέον, οργανωμένες εγκληματικές ομάδες και χάκερ με οικονομικά κίνητρα μπορούν να εκμεταλλευτούν τις ίδιες ευπάθειες, χωρίς να έχουν καμία κρατική εντολή.
Η Γαλλία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του μεγέθους του προβλήματος. Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί επιθέσεις σε υπουργεία, νοσοκομεία, τράπεζες και δημόσιες υπηρεσίες, με διαρροές προσωπικών και φορολογικών δεδομένων εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών. Στις αρχές Νοεμβρίου, μάλιστα, αναφέρθηκε μεγάλη οικονομική απώλεια στον τραπεζικό τομέα, με την υπόθεση της Crédit Mutuel Arkéa να αναδεικνύει πόσο άμεσο μπορεί να είναι το οικονομικό κόστος. Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο η τεχνολογική ισχύς των επιτιθέμενων. Είναι και η πολυπλοκότητα των ευρωπαϊκών συστημάτων.
Διαφορετικά επίπεδα προστασίας, παρωχημένο λογισμικό, εξωτερικοί προμηθευτές και ανεπαρκής ανταλλαγή πληροφοριών δημιουργούν κενά. Η Ευρώπη έχει θεσπίσει αυστηρότερους κανόνες, όπως η οδηγία NIS2, αλλά η εφαρμογή τους δεν προχωρά με την ίδια ταχύτητα σε όλα τα κράτη.
Ετσι, ο αντίπαλος δεν χρειάζεται πάντοτε να παραβιάσει το πιο εξελιγμένο αμυντικό σύστημα. Μπορεί να εισέλθει από μια παλιά συσκευή, έναν αδύναμο κωδικό ή έναν προμηθευτή που δεν έχει αναβαθμίσει τις υποδομές του. Το χαρτί του τρόμου παίζεται ακριβώς πάνω σε αυτές τις αδυναμίες. Και βεβαίως υπάρχουν πάντοτε στο τραπέζι και τα σενάρια που υποστηρίζουν ότι απώτερος στόχος όλων αυτών δεν είναι παρά η δημιουργία σκηνικού φόβου και εν τέλει η χειραγώγηση και καθυπόταξη των κοινωνιών.
Αποσπασματικές αντιδράσεις από Βρυξέλλες και ΝΑΤΟ
Στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε με 470 ψήφους υπέρ, 129 κατά και 62 αποχές ψήφισμα για την υβριδική απειλή και την προστασία των κρίσιμων υποδομών της Ενωσης. Στο κείμενο επισημαίνεται ότι οι υβριδικές επιχειρήσεις σχεδιάζονται ώστε να εμφανίζονται ως μεμονωμένα περιστατικά, ενώ στην πραγματικότητα μπορούν να αποτελούν τμήματα συντονισμένης στρατηγικής αποσταθεροποίησης.
Το Συμβούλιο της Ε.Ε., από την πλευρά του, ενισχύει την εφαρμογή της εργαλειοθήκης αντιμετώπισης υβριδικών απειλών και της εργαλειοθήκης κυβερνοδιπλωματίας. Οι μηχανισμοί αυτοί επιτρέπουν την πολιτική αντίδραση, τον συντονισμό και, όπου υπάρχουν επαρκή στοιχεία, τη λήψη περιοριστικών μέτρων και κυρώσεων. Σημαντικό εργαλείο αποτελεί και ο Cyber Solidarity Act, που τέθηκε σε ισχύ στις 4 Φεβρουαρίου 2025. Προβλέπει τη δημιουργία ευρωπαϊκού συστήματος προειδοποίησης, τη διασύνδεση εθνικών και διασυνοριακών κόμβων κυβερνοασφάλειας και μηχανισμό αντιμετώπισης μεγάλων περιστατικών. Παράλληλα, ο ENISA και το δίκτυο EU-CyCLONe υποστηρίζουν την ανταλλαγή πληροφοριών και τη διαχείριση κρίσεων.
Παρ’ όλα αυτά, η Ευρώπη εξακολουθεί να αντιδρά αποσπασματικά. Στις 6 Νοεμβρίου, η Κομισιόν, ο ENISA και η Europol προχώρησαν σε κοινή προειδοποίηση για τις επιθέσεις στα συστήματα ψύξης, ζητώντας από επιχειρήσεις και οργανισμούς να περιορίσουν την έκθεσή τους και να εφαρμόσουν τα προβλεπόμενα μέτρα κυβερνοπροστασίας. Η Βρετανία, εκτός Ε.Ε. αλλά εντός της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, προχωρά ακόμα περισσότερο: αναπτύσσει ειδικές στρατιωτικές ομάδες, τις λεγόμενες «hunt forces», με αποστολή τον εντοπισμό εχθρικών χάκερ πριν προλάβουν να χτυπήσουν στρατιωτικά συστήματα. Το μήνυμα είναι σαφές. Η άμυνα δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται στην αποκατάσταση της ζημιάς. Πρέπει να μετακινηθεί προς την πρόληψη, την έγκαιρη ανίχνευση και τη διασυνοριακή συνεργασία.
Πώς η Τεχνητή Νοημοσύνη άλλαξε τους κανόνες
Η επόμενη μεγάλη πρόκληση για την Ευρώπη είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη. Η δυνατότητα αυτοματοποιημένης ανάλυσης ευπαθειών, δημιουργίας κακόβουλου κώδικα και εκτέλεσης επιθέσεων με ελάχιστη ανθρώπινη παρέμβαση συμπιέζει δραματικά τον χρόνο αντίδρασης. Ο υποστράτηγος Μάικ Φέιερς, επικεφαλής της βρετανικής Defence Cyber and Electromagnetic Force, έχει προειδοποιήσει ότι οι αμυντικοί μηχανισμοί καλούνται πλέον να αντιμετωπίζουν ορισμένες ευπάθειες μέσα σε δεκάδες λεπτά, αντί για ημέρες. Οπως εξήγησε σε συνέντευξή του στους «Times», το βρετανικό υπουργείο Αμυνας είναι πλέον υποχρεωμένο να αντιμετωπίζει ευπάθειες στα συστήματά του μέσα σε ελάχιστα λεπτά, ενώ στο παρελθόν διέθετε αρκετές ημέρες για να αντιδράσει.
«Οι αντίπαλοί μας είναι εξαιρετικά επιτήδειοι. Δεν πρόκειται απλώς για ένα ζήτημα του υπουργείου Αμυνας, αλλά για μια πρόκληση που αφορά ολόκληρο το Ηνωμένο Βασίλειο» δήλωσε. «Βλέπουμε πλέον την Τεχνητή Νοημοσύνη να εκμεταλλεύεται ευπάθειες με ταχύτητα που δεν έχουμε ξαναδεί. Ενώ στο παρελθόν είχαμε μερικές ημέρες για να διορθώσουμε τα κενά ασφαλείας, τώρα ο χρόνος αντίδρασής μας μετριέται σε λίγες δεκάδες λεπτά» πρόσθεσε. Την ίδια στιγμή, η Φινλανδία και η Εσθονία ζητούν τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού διαχείρισης σοβαρών περιστατικών που σχετίζονται με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Σε επιστολή τους, την οποία επικαλείται το POLITICO, υποστηρίζουν ότι η Ενωση χρειάζεται κοινές διαδικασίες και ανεξάρτητη αξιολόγηση των πιο προηγμένων μοντέλων. Η ανησυχία αφορά και αυτόνομα συστήματα που ενδέχεται να χάσουν τον έλεγχο της λειτουργίας τους ή να αξιοποιηθούν για επιθετικές ψηφιακές επιχειρήσεις.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο στρατιωτικό ή τεχνολογικό. Αφορά τη λειτουργία των δημοκρατιών, την προστασία προσωπικών δεδομένων, την αξιοπιστία των δημόσιων υπηρεσιών και την ανθεκτικότητα της οικονομίας. Μια επίθεση σε ένα νοσοκομείο, μια τράπεζα ή ένα δίκτυο ηλεκτροδότησης μπορεί να προκαλέσει συνέπειες πολύ πέρα από τον ψηφιακό χώρο. Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή. Είτε θα αντιμετωπίσει την κυβερνοασφάλεια ως κοινή στρατηγική προτεραιότητα είτε θα συνεχίσει να αντιδρά αποσπασματικά, έπειτα από κάθε νέο περιστατικό. Η προστασία των υποδομών, η αναβάθμιση παλαιών συστημάτων, η εκπαίδευση προσωπικού και η συνεργασία κρατών και επιχειρήσεων δεν είναι πλέον τεχνικές λεπτομέρειες. Είναι ζητήματα εθνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, τελικά, δεν είναι μόνο να καταφέρει κάποιος να παραλύσει ένα σύστημα. Είναι να πείσει εκατομμύρια Ευρωπαίους ότι κανένα σύστημα δεν μπορεί να τους προστατεύσει. Και αυτός είναι ο πραγματικός στόχος του πολέμου του φόβου.
https://www.dimokratia.gr/