Τα επίθετα δημιουργούν μεγάλες παρεξηγήσεις στην πατρίδα μας. Και θύμα μιας τέτοιας παρεξήγησης «έπεσε», κατά τη γνώμη μας, η γνωστή ιστορικός Μαρία Ευθυμίου, η οποία σε μια αποστροφή του λόγου της σε μια συνέντευξη είπε ότι «στην Ελλάδα όσο πιο μίζερος και γκρινιάρης είσαι τόσο πιο προοδευτικός θεωρείσαι. Τέτοιες ταμπέλες βάζουμε. Αντίθετα, όσο πιο αισιόδοξος είσαι τόσο πιο συντηρητικός καταγράφεσαι». Στο διαδίκτυο ξέσπασε θύελλα γιατί μια μερίδα χρηστών θεώρησε ότι με τις λέξεις «γκρινιάρης» και «μίζερος» «ποινικοποιείται» η κριτική και «δολοφονούνται» χαρακτήρες.
Θα χρησιμοποιήσω μια φράση της κυρίας Ευθυμίου για να περιγράψω τι συνέβη στα μέσα κοινωνικής δικτυώσεως πριν διευρύνω τον ορισμό της: «Τρικυμία εν κρανίω». Ο λόγος, απλός! Στη μάχη των ιδεών η Αριστερά πάντοτε ταυτιζόταν με την αμφισβήτηση του υπάρχοντος πολιτικού, οικονομικού και κοινωνικού μοντέλου εξουσίας και η συντήρηση πάντοτε με την υπεράσπισή του. Δεν είπε κάτι φοβερό η κυρία Ευθυμίου. Οι δυνάμεις της συντήρησης και της αμφισβήτησης είναι στην πατρίδα μας αλληλοσυμπληρούμενες.
Κάθε φορά που η Ελλάς ευρισκόταν σε μεγάλα ιστορικά σταυροδρόμια (αποκατάσταση της Δημοκρατίας, ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ενωση, διάσωση του ευρώ), πάντοτε επέλεγε τη «συντήρηση». Για ασφάλεια. Και κάθε φορά που αισθανόταν ασφαλής ότι μπορούσε να κάνει την αλλαγή για το «κάτι παραπάνω» ή ένιωθε ότι είχε «ξεμείνει» από λύσεις, κοιτούσε προς την Κεντροαριστερά. Με κορυφαίο το παράδειγμα του 1981. Ετσι πάνε μπροστά οι κοινωνίες. Με την εναλλαγή και με την προσαρμογή. Θυμίζουμε ότι ο Τσόρτσιλ κέρδισε τον πόλεμο, αλλά έχασε τις εκλογές. Ο Κληρίδης έβαλε την Κύπρο στην Ε.Ε., αλλά επόμενος Πρόεδρος εξελέγη ο Τάσσος Παπαδόπουλος.
Το πρόβλημα που ανέκυψε από την ανάλυση της κυρίας Ευθυμίου, στην οποία, παρά τις επιμέρους διαφωνίες μας για προσεγγίσεις της, αναγνωρίζουμε ότι αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον των Ελλήνων για την Ιστορία ώστε να συρρέουν στις διαλέξεις της, εντοπίζεται σε τρία σημεία:
Το πρώτο: 37 χρόνια μετά την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού και 77 χρόνια μετά τη λήξη του εμφυλίου πολέμου στον κόσμο όλο και στην Ελλάδα ειδικότερα «γκρινιάρηδες» είναι και οι συντηρητικοί. «Αισιόδοξοι» είναι και κάποιοι προοδευτικοί. Οι συντηρητικοί αμφισβητούν τον καπιταλισμό και τις δομές του και με ταυτοτικά -ιστορικά -αξιακά κριτήρια, αλλά και με οικονομικά. Στη Γερμανία προελαύνουν στις εκλογές των κρατιδίων οι ναζί. Αυτούς ψηφίζουν οι συντηρητικοί ψηφοφόροι, καταγγέλλοντας τη συστημική Δεξιά.
Στη Γαλλία οι συντηρητικοί ψηφίζουν τη Λεπέν και δευτερευόντως τον Μελανσόν. Στην Ελλάδα το μισό από το 62% του δημοψηφίσματος του 2015 που έλεγε «Οχι» στην πρόταση της Ευρώπης ήταν συντηρητικό. Ενώ σε αλλεπάλληλες αναμετρήσεις μετά το 2019 (2023, 2024) σχεδόν το μισό ποσοστό από την ενιαία συντήρηση του 2004 (20% από το 45%) πηγαίνει σε αντισυστημικά συντηρητικά κόμματα, τα οποία, μην τρελαθούμε, δεν έχουν καμία σχέση με τις ακρότητες της Χρυσής Αυγής!
Το ερώτημα
Το μέγα ερώτημα λοιπόν πρέπει να αναδιατυπωθεί: Γιατί οι μισοί συντηρητικοί σήμερα δεν είναι αισιόδοξοι ώστε να αναγνωρίζουν όποια καλά κάνει αυτή η κυβέρνηση; Γιατί οι μισοί προοδευτικοί, όπως φαίνεται και από τον συστημισμό των ηγεσιών τους, ενσωματώνονται και βολεύονται στο σύστημα; Η απάντηση είναι απλή. Ο Εμφύλιος που κατά την κυρία Ευθυμίου συνεχίζεται (μολονότι το 2023 θεωρούσε ότι η συντριβή του ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές και η επικράτηση του μοναδικού κόμματος σήμαναν το τέλος του – την έχω ακούσει με τα αυτιά μου να το λέει σε γεύμα στη ναυτιλία) έληξε ένα βράδυ του Αυγούστου του 2015.
Το βράδυ που ο Αλέξης Τσίπρας υπέγραψε το τρίτο Μνημόνιο. Και έληξε γιατί η Αριστερά υπέγραψε εκείνο το βράδυ πράγματα που κάνουν χαρούμενο ένα τμήμα της συντήρησης. Το υπερφιλελεύθερο τμήμα της υπέγραψε και κυρίως έκανε ιδιωτικοποιήσεις. Υπέγραψε και εφάρμοσε ευέλικτα ωράρια εργασίας. Υπέγραψε και εφάρμοσε υποθήκευση δημόσιας περιουσίας στο Υπερταμείο για 99 χρόνια. Υπέγραψε και εκχώρησε απαιτήσεις δανείων σε funds. Εκανε πράγματα που άρεσαν τόσο στην κατεστημένη Δεξιά (σε αντίθεση με τη λαϊκή Δεξιά) που τα συνέχισε κι εκείνη κατά τη διακυβέρνησή της. Οι αισιόδοξοι της κατεστημένης συντήρησης βάδιζαν κυριολεκτικά πάνω στα ίχνη των γκρινιάρηδων της «ούλτρα προόδου».
Αυτό είναι το πρώτο πρόβλημα του ορισμού που έδωσε η κυρία Ευθυμίου: Οι μισοί συντηρητικοί σε όλο τον κόσμο γκρινιάζουν για τις ανισότητες που γέννησε το φιλελεύθερο σύστημα για το οποίο έδωσαν μάχη για να επικρατήσει του υπαρκτού σοσιαλισμού. Και οι μισοί αριστεροί είναι αισιόδοξοι γιατί ενσωματώθηκαν στο σύστημα και πλουτίζουν ως σύμβουλοι ή υπηρέτες των ολιγαρχών. Τέως στελέχη της ΚΝΕ είναι σήμερα υπουργοί ή λογογράφοι της κυβερνήσεως. Τέως στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, μετακλητοί υπάλληλοι της κυβερνήσεώς του, είναι σήμερα υπουργοί του κυρίου Μητσοτάκη ή υποψήφιοί του σε πλούσιες αστικές περιοχές των Αθηνών! Τέως υπουργοί του ΠΑΣΟΚ είναι σύμβουλοι εξεχόντων εφοπλιστών, με το μικροσκόπιο θα βρεις κανέναν νεοδημοκράτη στο ρόστερ τους.
Το δεύτερο πρόβλημα που έχει αυτός ο σωστός ορισμός στη βάση του αλλά χρειάζεται επικαιροποίηση είναι πως τα επίθετα (μίζερος, αισιόδοξος, γκρινιάρης κ.λπ.) συντηρούν τον εμφύλιο διχασμό από τον οποίο πρέπει κάποτε να αποδράσουμε. Αυτή την πρακτική (που σφόδρα πιθανολογώ δεν θέλει να συνεχιστεί η κυρία Ευθυμίου επειδή δεν είναι πολιτικός) δυστυχώς τη μεταχειρίζονται οι εισαγόμενοι στη Ν.Δ. υπουργοί (από το Ποτάμι, το ΠΑΣΟΚ και τον ΛΑΟΣ) για να κόβουν εισιτήρια στις κάλπες και να ακυρώνουν την κριτική. Η οποία όμως πολύ τους άρεσε όταν οι προοδευτικοί ήταν στην κυβέρνηση, και σε αυτούς όλα λάθος τα έβρισκαν.
Από τη μια πλευρά, σύμφωνα με αυτή τη διαχωριστική γραμμή, είναι οι «προκομμένοι» και οι «αισιόδοξοι» και, από την άλλη, είναι οι «κακομοίρηδες», οι «για τα μπάζα», οι «γκρινιάρηδες» και οι «μίζεροι». Πρόκειται για κοινωνικό ρατσισμό που εκδηλώνεται συνήθως όταν σκάνδαλα πλησιάζουν στις αυλές κάποιων. Τότε ο λαός γίνεται αχάριστος. Πόσο μάλλον αν οι έρευνες της ΕΛ.ΑΣ. και της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας αποδεικνύουν ότι μέσα στο μέτωπο των προκομμένων που έχουν ιδρώσει στη ζωή τους για να γίνουν ό,τι έγιναν έχουν παρεισφρήσει και δεκάδες «χαμογελαστοί απατεώνες». «Μαϊμού» προκομμένοι. Αυτοί κι αν βλέπουν τη ζωή με… άλλο μάτι! Αυτοί κι αν ατενίζουν τον ορίζοντα χωρίς… μιζέρια.
Υπάρχει και ένα τρίτο πρόβλημα που είμαστε σίγουροι ότι διέλαθε της προσοχής της κυρίας Ευθυμίου, δεν το υπολόγισε όταν έδιδε τον ενδιαφέροντα ορισμό, εν τη ρύμη του λόγου της. Η ταύτιση της διαφορετικής γνώμης με τη μειονεξία ενός γκρινιάρη οδηγεί στην ποινικοποίηση της διαφωνίας. Να γιατί δεν χρειάζονται τα επίθετα στον δημόσιο λόγο, ιδού γιατί δημιουργούν τεράστιες παρεξηγήσεις. Γνωρίζω άριστα ότι η κυρία Ευθυμίου απολαμβάνει τη διαφορετική γνώμη όταν δεν συμφωνεί με τη δική της, είναι τίμιος και φιλελεύθερος άνθρωπος. Δεν έχει όμως την ίδια προσέγγιση και η κυβέρνηση, μέλη της οποίας έσπευσαν αμέσως και ασυστόλως προς πολιτική εκμετάλλευση των κοσμητικών επιθέτων της.
Η κυβέρνηση αυτή υποκρίνεται ότι επιδιώκει τη διαφωνία, αλλά κάνει το παν για να την ακυρώσει. Και ένας να διαφωνεί, υποφέρει. Δεν την αντέχει ούτε στη συσκευασία του χιούμορ, στη σάτιρα. Διώκει και τους σατιρικούς. Προτείνω να κάνουμε μια κοινωνική συμφωνία χωρίς μεσολάβηση οιασδήποτε εξουσίας! Με γνήσια φιλελεύθερη αυτορύθμιση: Οσοι αμφισβητούν δομικά το υπόδειγμα αυτής της εξουσίας να της αναγνωρίζουν και κάτι θετικό στις παρεμβάσεις τους, αν αυτό είναι άξιο λόγου. Αλλά και όσοι είναι χαρούμενοι και αισιόδοξοι με αυτή την εξουσία να στηλιτεύουν όποιο μεγάλο λάθος της. Να μη συγχωρούν στο κόμμα τους αυτά για τα οποία αναθεμάτιζαν τους αντιπάλους τους. Σύντομα θα έχετε από εμάς δείγματα γραφής. Το αυτό περιμένουμε από τη διακεκριμένη ιστορικό μας. Θα είναι ένα πείραμα εξόχως ενδιαφέρον.
