Η Ευρώπη προετοιμάζεται για μίνι καύσωνα αυτή την εβδομάδα, μετά από ένα σαββατοκύριακο με ρεκόρ θερμοκρασιών που σάρωσε περιοχές της γηραιάς ηπείρου
Η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο κατέγραψαν εθνικά ρεκόρ ζέστης, βιώνοντας ένα ακραίο κύμα καύσωνα πρωτοφανές ...
για τις αρχές του καλοκαιριού που θα μπορούσε να οδηγήσει τον υδράργυρο πάνω από τους 40 βαθμούς Κελσίου σε περιοχές της Ισπανίας μέχρι το τέλος της εβδομάδας. Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι οι θερμοκρασίες θα εκτοξευθούν κατά 12 έως 16°C πάνω από τα «μακροπρόθεσμα κλιματολογικά πρότυπα», καθώς τα αέρια του θερμοκηπίου συνεχίζουν να «καίνε» τον πλανήτη.Οι νότιες και νοτιοδυτικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και της Γαλλίας, αναμένεται να καταγράψουν θερμοκρασίες πάνω από 38°C κατά τη διάρκεια της ημέρας, με μεγάλα τμήματα της Γαλλίας να τίθενται υπό προειδοποίηση υψηλής θερμοκρασίας. Βόρειες χώρες όπως η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο βιώνουν επίσης μέγιστες θερμοκρασίες που υπερβαίνουν τους 30°C.
Η μετεωρολογική υπηρεσία Météo-France της Γαλλίας αποδίδει έναν «θόλο θερμότητας» στις ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες, με την Severe Weather Europe να επισημαίνει ότι ένας «ανώμαλος και ισχυρός θόλος θερμότητας» έχει εγκατασταθεί πάνω από τη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη. «Η αέρια μάζα θα είναι ακόμη πιο ζεστή τις επόμενες ημέρες για πολλές χώρες, καθώς ο θερμικός θόλος στον αέρα εντείνεται», λέει ο μετεωρολόγος . «Επειδή αυτό το μοτίβο περιορίζει την κάθετη ανάμειξη και την νεφοκάλυψη, οι μέγιστες και οι ελάχιστες θερμοκρασίες θα αμφισβητήσουν τα ιστορικά μηνιαία ρεκόρ σε εκατοντάδες σταθμούς στη Δυτική Ευρώπη».
Τι είναι ο θερμικός θόλος;
Γνωστός και ως «φούσκα θερμότητας», ο όρος «θόλος θερμότητας» δεν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής μέχρι τη δεκαετία του 2010. Έκτοτε έχει πέσει θύμα της κάλυψης των καιρικών φαινομένων από τις ταμπλόιντ– όπως και άλλοι συχνά δραματοποιημένοι όροι, όπως «πολικός στρόβιλος» και «βόμβα χιονιού» – με αποτέλεσμα πολλοί να θεωρούν ότι είναι απλώς συνώνυμος με τον καύσωνα ή με αρκετές συνεχόμενες ημέρες υψηλών θερμοκρασιών, αναφέρει το Euronews.
Οι θερμικοί θόλοι σχηματίζονται όταν ένα σύστημα υψηλής πίεσης αναπτύσσεται στα ανώτερα επίπεδα της ατμόσφαιρας, αναγκάζοντας τον αέρα από κάτω να κατεβαίνει και να συμπιέζεται, γεγονός που αυξάνει τη θερμοκρασία στα χαμηλότερα στρώματα. Καθώς όμως ο ζεστός αέρας διαστέλλεται, δημιουργεί έναν διογκωμένο θόλο που παγιδεύει τη θερμότητα στο εσωτερικό του. Κανονικά, οι άνεμοι μπορούν να μετακινήσουν τις περιοχές υψηλής πίεσης, όμως επειδή οι θερμικοί θόλοι εκτείνονται πολύ ψηλά στην ατμόσφαιρα, το σύστημα ουσιαστικά ακινητοποιείται.
Οι θερμικοί θόλοι συνεπώς προκαλούν σταθερά θερμοκρασίες πολύ πάνω από τα κανονικά επίπεδα, ξηραίνουν το έδαφος και αυξάνουν τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών. Μία μελέτη του 2025 που δημοσιεύτηκε στα Πρακτικά της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών (Proceedings of the National Academy of Sciences) διαπίστωσε ότι τα ατμοσφαιρικά μοτίβα που «εγκλωβίζουν» τα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι θερμικοί θόλοι και οι πλημμύρες, έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί από τη δεκαετία του 1950 εξαιτίας της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής.
Είναι το ίδιο οι καύσωνες και οι θερμικοί θόλοι;
Η βρετανική μετεωρολογική υπηρεσία Met Office ορίζει τον καύσωνα ως «παρατεταμένη περίοδο ζεστού καιρού σε σχέση με τις συνήθεις συνθήκες της περιοχής για την εποχή, η οποία μπορεί να συνοδεύεται από υψηλή υγρασία». Άρα, ακόμη κι αν καταγράφονται πολλές συνεχόμενες ημέρες υψηλών θερμοκρασιών, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι επικρατεί καύσωνας.
Αυτό σημαίνει επίσης ότι οι καύσωνες και οι θερμικοί θόλοι δεν ταυτίζονται· οι θερμικοί θόλοι όμως μπορούν συχνά να προκαλέσουν καύσωνα, παγιδεύοντας τη ζέστη και ανεβάζοντας τη θερμοκρασία.
Γίνονται οι καύσωνες του Μαΐου η «νέα κανονικότητα»;
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής Copernicus (C3S) της ΕΕ, το 2025 ήταν το τρίτο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί, τόσο παγκοσμίως όσο και στην Ευρώπη. Τα τρία τελευταία χρόνια – 2024, 2023 και 2025, με αυτή τη σειρά – ήταν τα θερμότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ σε παγκόσμιο επίπεδο.
Πέρυσι, οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τους 40°C σε δεκάδες χώρες, οδηγώντας κράτη σε ξηρασία, πυροδοτώντας δασικές πυρκαγιές και προκαλώντας χιλιάδες θανάτους. Ερευνητές του Imperial College London και της London School of Hygiene & Tropical Medicine εξέτασαν 854 ευρωπαϊκές πόλεις και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η κλιματική αλλαγή ευθυνόταν για το 68% από τους εκτιμώμενους 24.400 θανάτους από ζέστη το περσινό καλοκαίρι, καθώς αύξησε τις θερμοκρασίες έως και κατά 3,6°C.
Οι χώρες που επλήγησαν περισσότερο από έναν μεμονωμένο καύσωνα ήταν η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Ελλάδα και η Κύπρος, όπου από τις 21 έως τις 27 Ιουλίου σημειώθηκαν εκτιμώμενοι 950 θάνατοι από ζέστη, με τις θερμοκρασίες έως και 6°C πάνω από τον μέσο όρο. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 11 θανάτους την ημέρα ανά εκατομμύριο κατοίκους.
Η Ιωάννα Βεργίνη μετεωρολόγος από τη WFY24, λέει στο Euronews Earth ότι το ευρωπαϊκό καλοκαίρι δεν γίνεται μόνο θερμότερο, αλλά επιμηκύνεται και στα δύο άκρα του. «Αυτό που παλιότερα θεωρούσαμε φαινόμενο του Ιουλίου εμφανίζεται πλέον στα μέσα Μαΐου», προειδοποιεί. «Μελέτες απόδοσης κλίματος εκτιμούν ότι οι καύσωνες του Ιουνίου στην Ευρώπη είναι σήμερα περίπου 10 φορές πιο πιθανοί απ’ ό,τι σε προ-βιομηχανικές συνθήκες, και η ίδια τάση αρχίζει να γίνεται ορατή και για τον Μάιο».
Ρεκόρ θερμοκρασίας σε Γαλλία και Βρετανία
Περισσότερες από 350 γαλλικές πόλεις κατέγραψαν τις υψηλότερες θερμοκρασίες που έχουν καταγραφεί ποτέ για τον Μάιο, καθώς η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο κατέγραψαν εθνικά ρεκόρ ζέστης εν μέσω ενός ακραίου φαινομένου καύσωνα στις αρχές του καλοκαιριού που θα μπορούσε να οδηγήσει τον υδράργυρο να ανέβει στους 40 βαθμούς Κελσίου σε περιοχές της Ισπανίας μέχρι το τέλος της εβδομάδας.
Η Μετεωρολογική Υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου ανακοίνωσε ότι καταρρίφθηκε το ρεκόρ όλων των εποχών της χώρας για τον Μάιο, όταν καταγράφηκε θερμοκρασία 34,8°C στους Κήπους Kew του Λονδίνου. Η Météo France ανακοίνωσε αργά τη Δευτέρα ότι καταγράφηκαν νέα μηνιαία υψηλά για τον Μάιο σε 352 μετεωρολογικούς σταθμούς, κυρίως στη δυτική Γαλλία, με την υψηλότερη -37,1 βαθμούς Κελσίου – να καταγράφεται κοντά στο Οσεγκόρ, στο νοτιοδυτικό τμήμα Λαντ.
«Πρόκειται για ένα πρωτοφανές γεγονός με μία στις 1.000 πιθανότητες να συμβεί αυτή την εποχή του χρόνου από το 1979 έως το 2025 και σχεδόν αδύνατο στην προβιομηχανική εποχή», δήλωσε στην εφημερίδα Le Monde ο Κριστόφ Κασσού, κλιματολόγος.
Νέα ρεκόρ είναι πιθανό να σημειωθούν στη Γαλλία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, σύμφωνα με τους μετεωρολόγους, με τις θερμοκρασίες να υπερβαίνουν τα κανονικά επίπεδα κατά 12 ή 13 βαθμούς Κελσίου σε αυτό που η Météo France χαρακτήρισε ως ένα «πρόωρο, αξιοσημείωτο και μακρύ» επεισόδιο καύσωνα που αναμένεται να διαρκέσει αρκετές ημέρες ακόμη.
Η εθνική μετεωρολογική υπηρεσία της Γαλλίας δήλωσε ότι οι θερμοκρασίες ρεκόρ προκλήθηκαν από έναν θερμικό θόλο, με τον ζεστό αέρα από το Μαρόκο παγιδευμένο κάτω από μια περιοχή υψηλής πίεσης, προσθέτοντας ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να αναμένει τέτοια φαινόμενα «να συμβαίνουν όλο και πιο συχνά και όλο και νωρίτερα, και να είναι όλο και πιο έντονα».
«Αυτή η παράταση της περιόδου καύσωνα είναι απολύτως χαρακτηριστική των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Robert Vautard, ερευνητής του κλίματος. «Τελικά, θα δούμε παρόμοια φαινόμενα καύσωνα τον Απρίλιο και τον Οκτώβριο».
Στη Γαλλία ένας άνδρας πέθανε κατά τη διάρκεια αγώνα δρόμου 10 χιλιομέτρων στο προάστιο Maisons-Alfort του Παρισιού την Κυριακή, ανακοίνωσαν οι υπηρεσίες πολιτικής προστασίας, αφού υπέστη καρδιακή προσβολή, ενώ 10 ακόμη δρομείς χρειάστηκε να μεταφερθούν στο νοσοκομείο σε κρίσιμη κατάσταση μετά τον αγώνα.
Το κύμα καύσωνα στην Ισπανία -όπου οι θερμοκρασίες σε ορισμένες νότιες περιοχές έφτασαν τους 38 βαθμούς Κελσίου το Σαββατοκύριακο, μεταξύ 5 και 10 βαθμών Κελσίου υψηλότερες από το κανονικό- αναμένεται επίσης να συνεχιστεί καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας, δήλωσε ο Ρουμπέν ντελ Κάμπο της κρατικής μετεωρολογικής υπηρεσίας Aemet. Ο Ντελ Κάμπο είπε επίσης ότι μεγάλο μέρος της χώρας θα μπορούσε να περιμένει τις λεγόμενες «τροπικές νύχτες», κατά τις οποίες η νυχτερινή θερμοκρασία δεν πέφτει κάτω από τους 20 βαθμούς Κελσίου.
Σε ορισμένες περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου ενδέχεται να σημειωθεί κύμα καύσωνα, με θερμοκρασίες που θα υπερβαίνουν τους 26 έως 28 βαθμούς Κελσίου – ανάλογα με την τοποθεσία – για τρεις ημέρες. Στη Γαλλία, οι νυχτερινές θερμοκρασίες πρέπει επίσης να παραμένουν πάνω από ένα ορισμένο επίπεδο για να κηρυχθεί επίσημο κύμα καύσωνα.