Το νομοσχέδιο που προβλέπει την ενσωμάτωση 43 φορέων στην ΕΥΔΑΠ (26 δημοτικές υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης, επτά ΔΕΥΑ, οκτώ ΤΟΕΒ και οι αρμοδιότητες άρδευσης στην περιοχή της πρώην Κωπαΐδας) και 25 φορέων στην ΕΥΑΘ (πέντε δημοτικά τμήματα, οκτώ ΔΕΥΑ, έντεκα ΤΟΕΒ και έναν.. ΓΟΕΒ), έχει ήδη προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις από τους εκπροσώπους και εργαζομένους των ΔΕΥΑ και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Στα εκτενή τους σχόλια υποστηρίζουν ότι το προτεινόμενο μοντέλο ισοδυναμεί με βίαιη αλλαγή ισορροπιών που μεταφέρει αρμοδιότητες από την Τοπική Αυτοδιοίκηση σε μεγαλύτερους οργανισμούς χωρίς αυτό να υποστηρίζεται από την απαραίτητη τεκμηρίωση.
Σημειώνουν ότι οι προβλέψεις του όχι μόνο έρχονται σε αντίθεση με τον προσφάτως ψηφισθέντα Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος εγκρίνει μόνο εθελοντικές συνενώσεις για τις ΔΕΥΑ, αλλά θα οδηγήσουν και σε μπαράζ δικαστικών προσφυγών στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), καθώς η προσάρτησή τους από τις ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ που είναι εισηγμένες εταιρείες ερμηνεύεται ως ένα βήμα έμμεσης ιδιωτικοποίησης του νερού, ενώ το ζήτημα της υποχρεωτικότητας έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις προβλέψεις του Κώδικα και του υπουργείου εσωτερικών.
Την πιο σκληρή κριτική - όπως ήταν αναμενόμενο - ασκεί η Ένωση Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΕΔΕΥΑ), η οποία χαρακτηρίζει τη μεταρρύθμιση «ατεκμηρίωτη» και υποστηρίζει ότι επιχειρείται μια εκτεταμένη αλλαγή στη διαχείριση του νερού χωρίς να συνοδεύεται από ολοκληρωμένη οικονομοτεχνική μελέτη που να αποδεικνύει ότι το νέο μοντέλο θα είναι αποτελεσματικότερο από το υφιστάμενο.
Η πρώτη μεγάλη ένσταση αφορά, μάλιστα, τον ίδιο τον βασικό στόχο του νομοσχεδίου. Ενώ το υπουργείο κάνει λόγο για ολιστική διαχείριση του νερού ως δημόσιου αγαθού, η ΕΔΕΥΑ αντιτείνει ότι η υποχρεωτική επέκταση των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ αφορά σχεδόν αποκλειστικά την ύδρευση, αφήνοντας την άρδευση - που αντιστοιχεί περίπου στο 85% της συνολικής κατανάλωσης νερού στη χώρα - σε προαιρετικό καθεστώς.
Ως προς την αναγκαστική επέκταση της γεωγραφικής αρμοδιότητας της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ σε όμορους δήμους και ΔΕΥΑ, η Ενωση επισημαίνει ότι πρόκειται για μία αντισυνταγματική διάταξη, αλλά επιπλέον δεν συνοδεύεται από καμία ανάλυση κόστους-οφέλους, καμία μελέτη βιωσιμότητας και καμία αξιολόγηση των επιπτώσεων για τους πολίτες, τους εργαζόμενους ή τα τιμολόγια του νερού.
Η Ένωση στρέφει τα βέλη της και προς τη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), επισημαίνοντας ότι από το σχέδιο νόμου δεν προκύπτει πως η αναγκαστική επέκταση αποτελεί δική της εισήγηση, όπως προβλέπει ο νόμος. Αντίθετα, η ίδια η κυβέρνηση μεταθέτει έως το τέλος του 2027 την υποχρέωση της ΡΑΑΕΥ να αξιολογήσει το μοντέλο οργάνωσης των παρόχων ύδατος και να καταθέσει προτάσεις για τυχόν αναδιοργάνωση.
Σημαντικές ενστάσεις διατυπώνονται και για τη διαδικασία αποτίμησης της δημοτικής περιουσίας. Η ΕΔΕΥΑ επισημαίνει ότι οι εκτιμητές θα ορίζονται από την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ και όχι από τις ΔΕΥΑ που απορροφώνται, ενώ η διαπιστωτική πράξη μεταβίβασης μπορεί να εκδοθεί ακόμη και πριν ολοκληρωθεί ο τεχνικός και οικονομικός έλεγχος των παγίων. «Από την ρύθμιση αυτή προκύπτει ότι ο τεχνικός και οικονομικός έλεγχος των στοιχείων των υπό απορρόφηση παρόχων, δηλ. ουσιαστικά η αποτίμηση, είναι προσχηματικός, αφού η μεταβίβαση μπορεί να προηγείται του ελέγχου και της αποτίμησης δηλ. μπορεί να μεταβιβασθεί η περιουσία ΔΕΥΑ και ΟΤΑ χωρίς να έχει γίνει πλήρης αποτίμηση και η πλήρης αποζημίωση των υπό απορρόφηση παρόχων, πράξη ευθέως αντικείμενη στο άρθρο 17 του Συντάγματος».
Αντίστοιχα, η Ένωση υποστηρίζει ότι ακόμη και όταν οι Δήμοι διατηρούν τυπικά την κυριότητα των υποδομών, χάνουν κάθε ουσιαστικό έλεγχο, καθώς η διαχείριση, η συντήρηση, η εκμετάλλευση και οι επενδύσεις περνούν στις ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ. Παράλληλα, χαρακτηρίζει εξαιρετικά προβληματική τη δυνατότητα αναγκαστικής απαλλοτρίωσης των δημοτικών παγίων, κάνοντας λόγο για κίνδυνο οριστικής απώλειας περιουσίας που δημιουργήθηκε με χρήματα των δημοτών την ώρα μάλιστα που στους δήμους μένουν τα εκκρεμή χρέη και δικαστήρια.
Η ΕΔΕΥΑ καταγγέλλει επίσης «προνομιακή μεταχείριση» των ΔΕΥΑ που θα ενταχθούν στις δύο μεγάλες εταιρείες, καθώς προβλέπεται επιδότηση έως και του 75% των ληξιπρόθεσμων οφειλών τους προς παρόχους ηλεκτρικής ενέργειας, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες ΔΕΥΑ.
Κίνδυνο ιδιωτικοποίησης βλέπουν οι εργαζόμενοι
Μεγάλες αντιδράσεις στο σχέδιο αναδιοργάνωσης του τομέα των υδάτων καταγράφονται και από τους εργαζομένους. Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Εργαζομένων στις Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΠΟΕ ΔΕΥΑ) προειδοποιεί ότι η προωθούμενη συγχώνευση των ΔΕΥΑ και η επέκταση των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ μεταφέρει υπηρεσίες που μέχρι σήμερα βρίσκονταν υπό τον έλεγχο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε εισηγμένες ανώνυμες εταιρείες: «Η επέκταση των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ στις περιφερειακές ενότητες Βοιωτίας, Εύβοιας και Φωκίδας και στην Περιφερειακή ενότητα Χαλκιδικής αντίστοιχα, προωθεί την έμμεση ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών ύδατος την στιγμή που η δραστηριότητα δημοτικών επιχειρήσεων εκχωρούνται σε Ανώνυμες Εταιρείες και μάλιστα εισηγμένες στο χρηματιστήριο». Και όλα υτά όταν υποδομές και δίκτυα που δημιουργήθηκαν «με δημόσιους πόρους, δημοτικά τέλη, κρατικές επιχορηγήσεις και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση» μεταφέρονται στην επιχειρησιακή ευθύνη δύο εταιρειών με διαφορετικό θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας.
Οι εργαζόμενοι υποστηρίζουν ότι η επιλογή των υποχρεωτικών συγχωνεύσεων έρχεται σε αντίθεση με τον τοπικό χαρακτήρα των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης. Όπως αναφέρουν, οι υπηρεσίες αυτές απαιτούν «άμεση γνώση των ιδιαίτερων αναγκών και συνθηκών κάθε περιοχής».
Σύμφωνα με την ΠΟΕ ΔΕΥΑ, η απομάκρυνση της διαχείρισης από το επίπεδο των δήμων δημιουργεί σοβαρά ζητήματα σε σχέση με «την οικονομική και διοικητική αυτοτέλεια των Ο.Τ.Α., όπως κατοχυρώνεται από το Σύνταγμα, αλλά και με την αρχή της εγγύτητας των υπηρεσιών που προβλέπει ο Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας.
Σοβαρές ενστάσεις εκφράζουν όμως και οι εργαζόμενοι στην ΕΥΔΑΠ. Ο πρόεδρος του Σωματείου Εργαζομένων Αποχέτευσης ΕΥΔΑΠ, Γιώργος Ραντίτσας, επισημαίνει ότι «από την Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης δεν προκύπτει ολοκληρωμένη συγκριτική αξιολόγηση εναλλακτικών μοντέλων», όπως η ενίσχυση των υφιστάμενων ΔΕΥΑ, η δημιουργία περιφερειακών σχημάτων συνεργασίας ή άλλες μορφές διαδημοτικής διαχείρισης.
Οι εργαζόμενοι εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις και για την επιχειρησιακή ετοιμότητα της ίδιας της ΕΥΔΑΠ να αναλάβει το νέο αντικείμενο. Ο κ. Ραντίτσας υπογραμμίζει ότι η εταιρεία καλείται να διαχειριστεί «δεκάδες νέες υποδομές, διαφορετικά δίκτυα, νέες δραστηριότητες και, για πρώτη φορά, αρμοδιότητες άρδευσης». Ωστόσο, όπως σημειώνει, δεν έχει παρουσιαστεί «ολοκληρωμένη δημοσιοποιημένη οικονομοτεχνική μελέτη» που να αποδεικνύει ότι η μεταφορά αυτή είναι οικονομικά και επιχειρησιακά βιώσιμη.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η ΕΥΔΑΠ μπορεί να διαθέτει σημαντική τεχνογνωσία, αλλά «τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί επανειλημμένα σοβαρές ελλείψεις προσωπικού και σημαντικές δυσκολίες στην κάλυψη των αυξανόμενων επιχειρησιακών αναγκών της εταιρείας».
Για τον λόγο αυτό υποστηρίζει ότι πριν από την ανάθεση νέων αρμοδιοτήτων θα έπρεπε να προηγηθεί «η ουσιαστική ενίσχυση της Ε.ΥΔ.Α.Π. με το αναγκαίο προσωπικό και τους απαιτούμενους πόρους».
Οι εργαζόμενοι θέτουν και το ζήτημα του κόστους της μεταρρύθμισης, σημειώνοντας ότι η αύξηση των αρμοδιοτήτων, οι νέες επενδυτικές ανάγκες και η προσαρμογή των οργανισμών δημιουργούν ερωτήματα για το εάν τελικά το βάρος θα μετακυλιστεί στους πολίτες μέσω των λογαριασμών ύδρευσης. Όπως αναφέρουν, απαιτούνται «ισχυρότερες θεσμικές εγγυήσεις» ώστε οι επενδύσεις, το κόστος λειτουργίας και το συνολικό κόστος της αλλαγής να μην οδηγήσουν σε δυσανάλογη επιβάρυνση των καταναλωτών.
Παράλληλα, ζητούν σαφείς ρυθμίσεις για το προσωπικό που θα μεταφερθεί στις νέες δομές, με προστασία των αποδοχών, της προϋπηρεσίας και των εργασιακών δικαιωμάτων, υποστηρίζοντας ότι η ομαλή μετάβαση δεν μπορεί να αφεθεί σε γενικές διατυπώσεις.
Αντιδράσεις και από τους δήμους
Με βασικό επιχείρημα ότι η διαχείριση του νερού δεν μπορεί να γίνει χωρίς τη γνώση των τοπικών συνθηκών, αρκετοί δήμοι που συμμετείχαν στη δημόσια διαβούλευση θέτουν ζητήματα που αφορούν τη συνταγματική θέση της Αυτοδιοίκησης, τη διατήρηση του δημόσιου χαρακτήρα του νερού, το κόστος για τους καταναλωτές, αλλά και την τύχη των εργαζομένων και των υφιστάμενων υποδομών.
Ο δήμαρχος Θέρμης, Θόδωρος Παπαδόπουλος υπογραμμίζει οτι η τοπική ΔΕΥΑ είναι βιώσιμη και κατά συνέπεια δεν υφίσταται λόγος κατάργησής της. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, η ΔΕΥΑ διαχειρίζεται περίπου 1.200 χιλιόμετρα δικτύων ύδρευσης, 27.767 συνδέσεις, 130 χιλιόμετρα δικτύου αποχέτευσης, 119 χιλιόμετρα αρδευτικού δικτύου που εξυπηρετεί περίπου 350 αγροτικές εκμεταλλεύσεις, ενώ έχει ποσοστό εισπραξιμότητας 96,4%, από τα υψηλότερα πανελλαδικά και διαθέτει μηδενικό τραπεζικό δανεισμό.
Η μοναδική οικονομική εκκρεμότητα είναι τα περίπου 4,6 εκατ. ευρώ, το οποίο, όπως σημειώνει ο δήμαρχος, δεν αφορούν ανεξόφλητες καταναλώσεις νερού αλλά οφειλή από το αυξημένο ενεργειακό κόστος και ειδικότερα τη Ρήτρα Αναπροσαρμογής της περιόδου 2022-2023 με τη ΔΕΥΑΘ να έχει προχωρήσει ήδη σε ρύθμιση της οφειλής, καταβάλλοντας περίπου 50.000 ευρώ μηνιαίως, ενώ έχει ήδη εξοφλήσει ποσό περίπου 350.000 ευρώ.
Στην Αττική, ο Δήμος Κηφισιάς ζητά εξαίρεση από την υποχρεωτική ένταξη στην ΕΥΔΑΠ, επικαλούμενος τις ιδιαίτερες συνθήκες της περιοχής, καθώς όπως αναφέρει, στα διοικητικά του όρια λειτουργούν σήμερα τέσσερα διαφορετικά καθεστώτα υδροδότησης:
το δίκτυο της ΕΥΔΑΠ στη Δημοτική Ενότητα Κηφισιάς,
η Δημοτική Υπηρεσία Ύδρευσης Νέας Ερυθραίας,
η Εταιρεία Ύδρευσης Εκάλης Α.Ε.,
το ιδιωτικό δίκτυο του Συνεταιρισμού Βουλευτών Πολιτείας.
Ο δήμος υποστηρίζει ότι απαιτείται ειδικό σχέδιο μετάβασης για την ενοποίηση διαφορετικών δικτύων, υποδομών και τρόπων λειτουργίας και θέτει ζήτημα προστασίας του χαρακτήρα της περιοχής ως «κηπούπολης». Σύμφωνα με τα στοιχεία που καταθέτει στη διαβούλευση, σημαντικό μέρος της κατανάλωσης νερού αφορά την άρδευση χώρων πρασίνου. Για τον λόγο αυτό ζητά να προβλεφθεί ειδικό τιμολόγιο για την άρδευση κοινόχρηστων χώρων και να μην αντιμετωπιστεί η κατανάλωση νερού σε μια περιοχή με έντονο πράσινο αποκλειστικά ως εμπορική χρήση.
Επιπλέον, ζητά εγγυήσεις για τη διατήρηση των εργαζομένων της δημοτικής υπηρεσίας ύδρευσης, επισημαίνοντας ότι το προσωπικό δεν ασχολείται μόνο με το δίκτυο νερού αλλά και με κρίσιμες δημοτικές υποδομές.
Από την πλευρά του ο δήμος Αχαρνών θέτει το ζήτημα των ιδιωτικών δικτύων ύδρευσης, υποστηρίζοντας ότι το νομοσχέδιο δεν δίνει σαφείς απαντήσεις για το καθεστώς λειτουργίας τους.
Ο Δήμος Αλιάρτου - Θεσπιέων αν και θεωρεί ότι η ένταξη σε ένα μεγαλύτερο σχήμα μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία, υπό την προϋπόθεση ότι θα ληφθούν υπόψη οι τοπικές ανάγκες, ζητά ειδική εξαίρεση για δύο γεωτρήσεις που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την άρδευση των ιστορικών Κήπων Αλιάρτου, έκτασης περίπου 180 στρεμμάτων, υποστηρίζοντας ότι δεν σχετίζονται με την ύδρευση κατοίκων και δεν πρέπει να ενταχθούν στο ίδιο καθεστώς με τις υποδομές πόσιμου νερού.
